Edukacja nie może odbywać się w oderwaniu od otaczającej nas rzeczywistości i przemian świata współczesnego. Takie oderwanie spowodować może blokadę rozwoju społecznego jak i pogłębiającą się izolację, zagubienie i marginalizację społeczną. Przemiany te, wynikające z odbywającego się w bardzo szybkim tempie rozwoju nauki i techniki, odczuwalne są zarówno w skali globalnej, regionalnej jak i lokalnej. Zmiany, jakim podlegamy, kształtują nowy typ społeczeństwa opartego na wiedzy i informacji. Wymuszają ciągłą aktualizację wiadomości, zdobywanie umiejętności funkcjonowania w nowej rzeczywistości, poprzez pełne korzystanie z jej dóbr i uczestnictwo w dalszym jej rozwoju.

W takim społeczeństwie priorytetem jest inwestowanie w edukację, która staje się głównym czynnikiem wzrostu gospodarczego i postępu społecznego. Edukacja, niezaprzeczalnie pomaga tworzyć i podtrzymywać kapitał społeczny, pozostając w istotnym związku z rozwojem gospodarczym. Śmiało można postawić stwierdzenie, że podstawowym zasobem epoki postindustrialnej, epoki społeczeństwa uczącego się - jest wiedza - w istotnym stopniu określająca, jakość kapitału społecznego. Edukacja jest, bowiem najlepszą inwestycją człowieka współczesnego. Decyduje o poziomie życia ludzkiego i ogólnym poziomie intelektualnym społeczeństwa. Dziś nie można nauczyć się raz na zawsze, dlatego też szeroko propagowane jest kształcenie ustawiczne a rozwój tej formy edukacji leżeć powinien w interesie każdego rozwijającego się Państwa. Zasadne zatem wydaje się być pytanie; Jak przygotować szkoły i prowadzić działania edukacyjne we współczesnym, wielokulturowym świecie? [...]

Czym jest wielokulturowości? Wielokulturowość w ujęciu oficjalnym jest koegzystencją dawnych i tworzących się obecnie mniejszości kulturowych, które związane są zarówno z narodowością, etnicznością jak również religią, językiem, historią i układem wartości. Oznacza ona demokratyczne współistnienie jednostek i grup powołujących się na swoją szczególną tożsamość kulturową. Obecnie wielokulturowość jest wieloczynnikowa

i wielozakresowa. Można ją ujmować w kontekście nasilenia się ruchów etnicznych

i narodowościowych, migracji, jak również ujmować terytorialnie czy tez procesualnie. Istotne wydaje się tu być również występujące poczucie podwójnej tożsamości.

Wielokulturowość jest zatem dominacją tożsamości grupowej nad tożsamością jednostki. Jednostka jest tu członkiem własnej grupy, która determinuje jej zachowania, określa je, stwarzając możliwość eksponowania różnic narodowych, etnicznych czy kulturowych. Wyodrębnia to charakterystyczne cechy dla jednostki i grupy, co powoduje często zaszeregowanie różnic. Osoby charakteryzujące się różnicującą cechą, bądź grupą tych cech zajmują wyznaczone im miejsce. Takie zaszeregowanie i odizolowanie eksponuje odmienność. Uznanie mniejszości pociąga również za sobą rozwiązania administracyjne,

poprzez to nadzoruje się i określa relacje między grupami i jednostkami w sposób prawny, gwarantując prawa każdemu podmiotowi. Taka wielokulturowość jest charakterystyczna dla społeczeństwa wieloetnicznego i różnorodnego kulturalnie. Oznacza ona pewien ideał równości i poszanowania mniejszości etnicznych oraz grup kulturowych. Określa politykę wewnętrzną danego państwa, która łączy w sobie zasady pełnouprawnienia dla obywateli niezależnie od ich pochodzenia, rasy, płci czy religii. [...]

W ujęciu nieoficjalnym wielokulturowość jest zjawiskiem tworzącym hybrydy kulturowe. Wynika ona z założenia, że żadna kultura nie istnieje w zamkniętej, jednolitej formie i stanowi połączenie własnych wartości i wzorów, które mogą podlegać transformacji. Jest ona świadomym wykorzystywaniem i mieszaniem praktyk kulturowych w sytuacji spotkania na neutralnym gruncie kultury dominującej jak i lokalnej. Dochodzi wtedy do przemiany wspólnoty życia we wspólnotę losu, gdzie pojawiają się nowe idee i zasady, które rozszerzają wybór, pozwalają na wzajemne ich zestawienie i weryfikację. Następuje tu swoista droga transformacji biegnąca od tożsamości rodzinno - familiarnej, (odziedziczonej) następnie poprzez zderzenie z wielością współistniejących kultur, kształtowanie się tożsamości nabywanej do procesu kształtowania świadomie budowanej tożsamości, odczuwanej we wspólnocie losu. W tak powstałej społeczności idei i zasad utożsamiamy się z nimi tworząc tożsamość międzykulturową, pozwalającą na tolerancję, szacunek do odmienności i otwartość.

Bez właściwej jednak edukacji i przygotowania na wymiar międzykulturowy społeczeństwa nawet najważniejsze postulaty narodowe i akty prawne nie znajdą zrozumienia i nie zostaną wdrożone w działanie w podstawowej płaszczyźnie komunikacji międzyludzkiej. Otwarte granice, łatwość komunikowania się, mobilność sprzyjająca migracjom i transferom międzynarodowym ludności kryje piękno przyjaznego i dostępnego świata. Ukryte jest tu również pewne niebezpieczeństwo często nieuświadomione zwłaszcza przez młodych ludzi ogarniętych zachwytem nowych kultur i miejsc. W sytuacji mnogości kultur, wielokulturowości nie można zapomnieć o własnej tożsamości i tradycjach, otaczając je szczególna pielęgnacją i szacunkiem. Każde przemiany społeczne muszą być zatem poparte zmianami w myśleniu społecznym i dostosowaniem kierunków edukacyjnych. Aby tworzyć postulaty edukacyjne i określić funkcje szkoły współczesnej w obliczu nakreślonych przemian społecznych, należy przyjrzeć się istocie międzykulturowości.[...]

mgr Krzysztof Szczepański

Autor jest absolwentem Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie, gdzie uzyskał stopień magistra w zakresie sztuk wizualnych. Obecnie jest nauczycielem w dwu wrocławskich szkołach: Gimnazjum Nr. 13 im. Unii Europejskiej i Szkole Podstawowej Nr. 93 im. Tradycji Orła Białego, a także w Wyższym Studium Fotografii AFA we Wrocławiu.

Cała publikacja tutaj.