Heinz - Hermann Krüger, Wprowadzenie w teorie i metody badawcze nauk o wychowaniu, przekład Dorota Sztobryn, wstęp i opracowanie Bogusław Śliwerski, GWP, Gdańsk 2005, ss. 254

Podręcznik przedstawia niemiecką perspektywę istoty i struktury nauk o wychowaniu, która została ujęta w trzech rozdziałach. Pierwszy rozdział porusza problematykę Teoretycznych koncepcji i stanowisk w naukach o wychowaniu. Drugi wprowadza w tematykę Metod badań w naukach o wychowaniu. W trzecim zaś autor ukazuje spojrzenie w przyszłość poprzez pedagogikę refleksyjną i krytyczne badania oświatowe.

Pierwsza część to autorska koncepcja teoretyczna podziału dotychczasowej wiedzy z teorii wychowania. Autor wyznacza trzy główne kierunki pedagogiczne: pedagogikę humanistyczną, pedagogikę empiryczną i pedagogikę krytyczną. Szczegółowo analizuje wpływ tych trzech prądów pedagogicznych na rozwój nauk o wychowaniu.

W drugiej części rozdziału pierwszego autor wprowadza czytelnika w dziesięć nurtów wychowania. Pierwszych pięć pedagogik ma wspólne korzenie w postaci historyczno-humanistycznej tradycji. Należą do nich: pedagogika prakseologiczna, pedagogika filozoficzno - transcendentalna, pedagogika historyczno - materialistyczna, pedagogika psychoanalityczna, pedagogika fenomenologiczna. Kolejne prezentowane pedagogiki mają korzenie we współczesnych koncepcjach teoretycznych wywodzących się z nauk humanistycznych. Są nimi pedagogika systemowa i podejście strukturalistyczne w nauce o wychowaniu. Trzecia grupa nurtów to koncepcje powstałe w skutek silnych wpływów społecznych. Autor zalicza do nich: pedagogikę ekologiczną, pedagogikę feministyczną i różne koncepcje postmodernistycznej myśli w pedagogice. Analizując każdą koncepcję wychowania autor zamieszcza, krótką biografię każdego z twórców danego nurtu wychowania.

Drugi rozdział wprowadza czytelnika w podstawy metod badań w naukach pedagogicznych. Autor ukazuje szerokie spektrum możliwości badawczych w naukach o wychowaniu. Wskazuje cztery główne nurty badań pedagogicznych, które ukształtowały dzisiejszą metodologie. Analiza nurtów ma również wymiar historyczny, gdyż czasowo następowały one po sobie tworząc pewien ciekawy rys ukazujący jak techniki badawcze pedagogiki ulegały przeobrażeniom. Autor wprowadza czytelnika w następujące metody badawcze: hermeneutyka humanistyczna, badania w działaniu, metody jakościowe, metody ilościowe. Na końcu rozdziału czytamy o możliwości połączenia metod ilościowych i jakościowych, jako właściwego kierunku badań w naukach humanistycznych.

Autor w rozdziale trzecim przedstawia spojrzenie w przyszłość poprzez pedagogikę refleksyjną i krytyczne badania oświatowe. Nawiązuje w nim do pedagogiki refleksyjnej Dietera Lenzena, czyli koncepcji wychowania, która ocenia skutki działań pedagogicznych i zadaje pytania jakie działania trzeba podjąć w nauce o wychowaniu . Przedstawia również teoretyczny punkt budowania tożsamości poprzez makro- i mikrospołeczne odniesienie. Nawiązuje również do głównych problemów refleksji społecznej. Ciekawym rozwiązaniem technicznym w podręczniku są ramki w kolorze jasno brązowym pt. Zapamiętaj. Dostarczają najważniejszych informacji dotyczących danego rozdziału czy podrozdziału książki.

W podręczniku znajduje się bardzo cenny dodatek w postaci klasyfikacji prądów i nurtów wychowania w Polsce od roku 1934 do współczesnych czasów, sporządzony przez profesora Bogusława Śliwerskiego, który zajmuje się teorią wychowania i jest autorem wielu pozycji dotyczących klasyfikacji i analizy nurtów i prądów wychowania w Polsce i zagranicą. Można na podstawie tej klasyfikacji zaobserwować różnice w podejściu do kształtu nauk o wychowaniu w Polsce i Niemczech.

Pozycja jest napisana w bardzo przestępny sposób. Adresowana jest do szerokiego grona studentów pedagogiki i pracowników uczelni wyższych prowadzących takie przedmioty jak pedagogika ogólna, metodologia badań pedagogicznych, współczesne prądy i nurty wychowania, teoria wychowania. Trójdzielna struktura sprawia, że książka jest bardzo przejrzysta w swej treści. Podręcznik oparty został na bogatej bibliografii w całości niemieckojęzycznej. Polski wydawca zamieścił również literaturę zalecaną w języku polskim. Czytelnik znajdzie tam podstawowe podręczniki i literaturę poszerzającą z zakresu różnych nurtów i prądów wychowania. Na końcu zamieszczony jest słownik z najważniejszymi pojęciami znajdującymi się w podręczniku.

W podręczniku mogłyby się jeszcze znaleźć treści do dyskusji i dalszych badań nad daną problematyką, co dałoby możliwość spojrzenia z innej jeszcze perspektywy na prezentowane kwestie. To chyba jedyna słabość tej pozycji, która stwarza podstawy do zapoznania się z podstawową wiedzę z zakresu prądów i nurtów wychowania i badań pedagogicznych w Niemczech i krajach niemieckojęzycznych.

Tomasz Klemczak

Autor jest doktorantem w Katedrze Teorii Wychowania UŁ