Autorzy przedstawiają różne style prowadzenia lekcji w szkole. Prezentują praktyczne zastosowanie metody reguły równych szans przeciwstawiając ją metodzie wyścigu umiejętności. Obie metody są opisywane teoretycznie jak i praktycznie, a zarazem są pokazane na tle klasy szkolnej. Książka porusza na tle tych zjawisk przede wszystkim problem oceniania przez nauczycieli i uczniów własnych umiejętności. Wskazuje sposoby rozwiązania, wzmocnienia motywacji do nauki, poszukując ich w różnym sposobie organizacji lekcji szkolnej. Autorzy poszukują przyczyn motywacji w złym ocenianiu uczniów przez nauczycieli.

Niniejsza pozycja składa się z trzech rozdziałów, w których autorzy przedstawiają wyniki swoich badań nad różnym podejściem do poszukiwania odpowiedniej motywacji uczenia się. W pierwszym rozdziale autorzy przedstawiają negatywne skutki wyścigu umiejętności. Prezentują w nim reguły osiągania sukcesu, które zmieniają proces nauki w wyścig umiejętności. Na jego tle przedstawiana jest definicja sukcesu, porażki i wpływu na postrzeganie przez uczniów własnej wartości w związku z ich ocenianiem przez nauczycieli. W wyścigu umiejętności uczniowie stają się dla siebie rywalami, gdzie nagrodą jest lepszy stopień. Powoduje to, jak dostrzegają autorzy, rozwój wąskiego zakresu zdolności i umiejętności.

Autorzy postawili znak równości między sukcesem, a wartością człowieka. Wiadomo, że sukcesem w szkole są dobre stopnie, więc uczniowie je otrzymujące odnoszą sukces. Słabsi uczniowie ponoszą porażkę lub dla jej uniknięcia stosują strategie unikania porażek takie jak: nieudzielanie się, wysiłek pozorowany, zwlekanie, zawyżona poprzeczka, szkolna pięta Achillesa.

Kontynuując rozważania autorzy dementują trzy mity szkolne, które brzmią: uczniom, którzy się nie starają w szkole, brakuje motywacji; najlepsze wyniki osiągane są wtedy, gdy oceny są przyznawane na zasadzie konkurencji; im większe nagrody, tym pilniej pracują uczniowie [Motywacja do nauki, M. V. Covington, K. Mannheim Teel, GWP, Gdańsk 2004, s. 29 - 34 ]

W drugim rozdziale autorzy przedstawiają alternatywną metodę, którą nazywają grą równych szans. Wskazują, że owa metoda unika negatywnych skutków wyścigu umiejętności, stwarza równe szanse wszystkim uczniom w doskonaleniu swoich zdolności. Do wprowadzenia reguł równości należy zastosować 5 etapów, które ukazują sposoby zmian motywacji do uczenia się oraz stwarzania warunków do rozwijania zdolności i umiejętności uczniów; a mianowicie:

Etap 1: Zapewnienie równego dostępu do nagród,

Etap 2: Nagradzanie osiągnięć i umiejętności,

Etap 3: Docenianie wielu różnych umiejętności,

Etap 4: Oferowanie alternatywnych motywacji,

Etap 5: Proponowanie zadań angażujących uczestników.

Jak ten proces zmienia relacje między samymi uczniami, jak również uczniami i nauczycielem? Warto zwrócić uwagę na to, jak ukazane są w tej książce teoretyczne i praktyczne aspekty problemu wprowadzania owej metody. W metodzie wykorzystywana jest cała paleta zdolności rozwijanych przez dzieci (jak np. lingwistyczna, matematyczno - logiczna, przestrzenna, ruchowo - kinestetyczna, muzyczna, interpersonalna, intrapersonalna) oraz możliwość ich wykorzystania w zajęciach szkolnych poprzez ciekawe formy współpracy uczniów z nauczycielem. Całość ma służyć nauczeniu uczniów określania właściwego celu i zdobywania zdolności i umiejętności jego realizacji. Wskazane są również nowe metody stosowania nagród, które mają swe źródło w ocenianiu, gdzie nadaje się mu inny wymiar, promujący wewnętrzną motywację ucznia. Nagrody przede wszystkim mają wynikać z potrzeb psychofizycznych dzieci.

Trzeci rozdział książki dotyka problemu przezwyciężania przeszkód na drodze ku zmianom. Autorzy nie są obojętni i ukazują jakie problemy czekają nowatorów szkolnych klas. Dotykają problemów jakie mogą powstawać w trakcie pracy z uczniami oraz jak ta zmiana wpływa na organizację pracy samych nauczycieli. Sugerują, że sukces zobowiązuje nauczyciela do dalszego podnoszenia własnych umiejętności. Oprócz tego dosyć znaczący jest fragment dotyczący mitów na temat rywalizacji, który rozwiewa pewne wątpliwości dotyczące tego zjawiska.

Na zakończenie autorzy ukazują zmiany jakie zaszły u uczniów, którzy najpierw nauczani byli metodą wyścigu umiejętności, a później metodą reguł równych szans. Daje to bardzo ciekawy obraz możliwości edukacyjnych uczniów.

Krótko ustosunkowując się do zawartości merytorycznej książki należy podkreślić, że jest to pozycja o:

- roli motywacji i bodźców w uczeniu się i osiąganiu sukcesów.

- sposobach, jakich mogą użyć nauczyciele w celu zmodyfikowania bodźców stosowanych w klasie

- metodach , które będą kształciły u uczniów pozytywną motywację do nauki.

- analizie sytuacji klasy, w której panuje metoda wyścigu umiejętności i gry równych szans

Praca jest cennym źródłem na temat motywacji do nauki. Jest to książka dla nauczycieli odważnych, kreatorów nowej rzeczywistości szkolnej, nauczycieli lubiących podnoszenie własnych kompetencji zawodowych. Nauczycieli nie bojących się zmian i chętnych na zmianę skostniałych metod organizacji życia szkolnego. Odważnych nowatorów zmieniających relację między nauczycielem a uczniem. Pozycja jest kierowana do szerokiego grona osób pracujących w szkole podstawowej, gimnazjum, liceum i na uczelniach wyższych.

Książka oparta została na ciekawej bibliografii, szkoda tylko, że prawie w całości amerykańskiej, która czeka na tłumaczenie polskie lub przynajmniej łatwiejszy do niej dostęp w bibliotekach. Jest to publikacja poszukująca prawidłowej drogi do samowychowania i samokształcenia uczniów, stąd wyrażam nadzieję, że i dla nich stanie się cennym źródłem wiedzy.

Tomasz Klemczak

Autor jest doktorantem w Katedrze Teorii Wychowania UŁ