Projekt prowadzony jest przez Federację Inicjatyw Oświatowych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (SPO RZL), wdrażanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Pomysł Federacji Inicjatyw Oświatowych na zmianę w polskiej oświacie polega na tym, że placówki oświatowe są tworzone i prowadzone przez stowarzyszenia wiejskie działające na rzecz społeczności lokalnej. Rodzice mogą brać udział w zajęciach i angażować się w działania przedszkoli. Mogą także podjąć współpracę z władzami lokalnymi i innymi instytucjami. Ten sprawdzony model wywodzi się z programu Mała Szkoła, w którym rodzice - nie godząc się z decyzją władz o likwidacji placówki edukacyjnej w swojej miejscowości - zakładają organizację i przejmują prowadzenie szkoły. Dzięki temu środowisko wiejskie staje się aktywne, rodzice współdziałają z nauczycielami i władzami lokalnymi dla dobra dzieci, a szkoła przekształca się w ośrodek rozwoju wsi.

W projekcie mogą wziąć udział: gminy, stowarzyszenia oraz osoby prywatne zainteresowane pracą w wiejskich przedszkolach. Czas trwania projektu: listopad 2005 - grudzień 2007. Projekt o wartości ponad 3,3 mln zakładał utworzenie od grudnia 2005 do grudnia 2007 r. 65 alternatywnych placówek edukacyjnych - Małych Przedszkoli. Miało w nich znaleźć opiekę 1000 dzieci od 3 do 5 roku życia. Rzeczywistość przerosła oczekiwania: Małych Przedszkolaków jest ponad 1300. Projekt zakłada utworzenie 65 ośrodków edukacji przedszkolnej w czterech województwach:

> łódzkim - 14 placówek, ponad 260 dzieci od początku projektu;

> kujawsko-pomorskim - 14 placówek, ponad 280 dzieci od początku projektu;

> pomorskim - 19 placówek, ponad 390 dzieci od początku projektu;

> zachodniopomorskim - 18 placówek, ponad 420 dzieci od początku projektu.

W województwie łódzkim powstały już pierwsze przedszkola:

- Jeruzal, gmina Kowiesy,

- Turowa Wola, gmina Kowiesy,

- Porczyny, gmina Pddębice,

- Chojny, gmina Lututów,

- Paradyż, gmina Paradyż.Edukacja

Głównym celem Przedszkola jest zapewnienie wychowankom możliwości wszechstronnego rozwoju psychofizycznego, w warunkach poszanowania ich godności i wolności światopoglądowej i wyznaniowej. Przedszkole takie jest placówką opiekuńczo-wychowawczo-edukacyjną dla dzieci sprawnych i co uważam za bardzo ważne, także dla dzieci niepełnosprawnych, w wieku przedszkolnym. Przedszkole realizuje swoje cele i zadana we współpracy z rodzicami lub prawnymi opiekunami dziecka. Działalność wychowawcza, dydaktyczna, opiekuńcza oraz działalność organów Przedszkola prowadzona jest zgodnie z przepisami prawa i zasadami pedagogiki. Realizacja celów przedszkola może być wspierana na warunkach uzgodnionych z organem prowadzącym, przez osoby prawne i fizyczne oraz instytucje i organizacje.

Małe Przedszkole prowadzi oddział przedszkolny; grupę dziecięcą mieszaną wiekowo z uwzględnieniem ich potrzeb, zainteresowań, uzdolnień, rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Do grupy przyjmowane są dzieci w wieku od 3 do 5 lat pochodzące z danego środowiska.

Charakterystyczna cechą Małego Przedszkola jest to, że uczęszczające do niego dzieci nie są dzielone na grupy wiekowe. Dzieci w wieku 3-5 lat chodzą do jednej, kilkunastoosobowej grupy. Grupa dzieci w różnym wieku i o różnych możliwościach rozwojowych oddaje atmosferę rodziny wielopokoleniowej. Jedne dzieci dorastają i odchodzą a na ich miejsce przychodzą nowe, które są przyjmowane przez starszych przedszkolaków i uczą się od nich. Uważam, że w ten sposób nowe dzieci łatwiej adaptują się do życia w przedszkolu w takiej atmosferze, starszaki uczą się odpowiedzialności za młodsze, bądź słabsze dzieci. Sadzę, że dzięki temu Małe Przedszkole wzmacnia poczucie wartości starszych dzieci i poczucie bezpieczeństwa młodszych, wszystkich uczy współdziałania i życia społecznego.

Grupy różnowiekowe wymagają edukacji ze szczególnym uwzględnieniem pracy indywidualnej, w parach i w małych grupkach. Dotychczas nie było programu edukacji dla nauczycieli prowadzących takie ośrodki. Jednym z efektów projektu "Małe Przedszkole w każdej wsi" jest stworzenie programu, dostosowanego do nauczania grup różnowiekowych i przygotowującego nauczycieli do działań animatorskich dla środowiska lokalnego.

W grupie przedszkolnej przewidziane jest 15 miejsc. W przypadku przyjęcia dzieci niepełnosprawnych liczba miejsc może ulec zmniejszeniu. W wyjątkowych sytuacjach liczebność grupy może być zwiększona, ale nie większa niż do 19 (jeżeli nauczyciel przedszkola w trakcie zajęć jest wspomagany przez druga osobę).

Opiekę nad dziećmi sprawuje co najmniej jeden nauczyciel. W swojej pracy nauczyciel może być wspierany przez stażystów, praktykantów i wolontariuszy. O przyjęciu dzieci do Małego Przedszkola decyduje wiek(w pierwszej kolejności przyjmowane są dzieci 5-letnie oraz posiadające młodsze rodzeństwo), oraz kolejność zgłoszeń. Rekrutacja dzieci odbywa się w terminie ustalonym przez Radę Przedszkolną. W miarę wolnych miejsc dzieci mogą być przyjmowane przez cały rok. Przedszkole funkcjonuje przez cały rok. W Małym Przedszkolu poza godzinami,w których prowadzone są zajęcia finansowane z projektu mogą być organizowane dodatkowe, płatne i bezpłatne zajęcia indywidualne i grupowe. Organizację pracy przedszkola określa ramowy rozkład dnia, ustalony przez nauczyciela z uwzględnieniem zasad ochrony zdrowia i higieny pracy oraz oczekiwań rodziców i zatwierdzany przez organ prowadzący.

Projekt "Małe Przedszkola w Każdej Wsi" zakłada wypracowanie modelu alternatywnych form edukacji przedszkolnej, dostosowanej do potrzeb środowiska wiejskiego. Realizując to założenie Małe Przedszkola są otwarte przez większość okresu wakacyjnego. Uważam ,że dla mieszkańców wsi jest to bardzo ważne, bo lato to zazwyczaj okres wytężonej pracy w gospodarstwie. Małe Przedszkole zapewnia w tym czasie edukację, rozwój i opiekę nad dziećmi. Terminy urlopów nauczycielek i okresy zamknięcia przedszkola są uzgadniane z rodzicami. Czas pracy nauczyciela z dziećmi wynosi nie mniej niż 12 godzin tygodniowo.

Godzina zajęć w przedszkolu wynosi 60 minut.

Rodzicom zależy na tym, by ich dzieci były wykształcone, a edukacja zaczyna się już w przedszkolu. Rodzice mają tę świadomość. Angażują się więc w działania przedszkoli, dbają o nie, biorą udział w zajęciach, współpracują z władzami lokalnymi i innymi instytucjami.

Rodzice mają prawo: zapoznać się z programem edukacyjnym realizowanym w Małym Przedszkolu, mają prawo do otrzymywania bieżącej, rzetelniej informacji o postępach i trudnościach w rozwoju dziecka, powinni uczestniczyć w zebraniach organizowanych przez nauczyciela. Tematy zebrań dotyczą spraw organizacyjnych i wychowawczych. Każdego roku na pierwszym zebraniu organizacyjnym, rodzice są zapoznawani z arkuszem organizacyjnym przedszkola i statutem oraz otrzymują harmonogram spotkań, uroczystości i imprez zaplanowanych na dany rok przedszkolny. W okresie adaptacji dziecka do warunków Małego Przedszkola rodzice mogą przebywać z dzieckiem w Małym Przedszkolu, do czasu aż nauczyciel uzna, iż dziecko czuje się bezpiecznie w nowym otoczeniu. Rodzice mają więc prawo, po uzgodnieniu z osobą prowadzącą, do uczestnictwa we wszystkich zajęciach prowadzonych w Małym Przedszkolu. Rodzice są zobowiązani do współdziałania z personelem wychowawczym Małego Przedszkola, realizowania wspólnie ustalonego programu pomocy dziecku. Zgodnie ze statutem Małego Przedszkola, rodzice są reprezentowani przez Radę Rodziców, wybieraną na zebraniu rodziców. W przypadku rezygnacji uczęszczania przez dziecko do Małego Przedszkola rodzice są zobowiązani do powiadomienia nauczyciela, co najmniej na dwa tygodnie przed opuszczeniem placówki. Jeśli nieobecność dziecka przedłuża się powyżej dwóch tygodni, rodzice są zobowiązani do pisemnej informacji o przyczynie tej nieobecności.

Do podstawowych obowiązków rodziców dziecka należy :

a) respektowanie uchwał i Rady Przedszkola, podjętych w ramach ich kompetencji,

b) przyprowadzaniu i odbieraniu dziecka z przedszkola przez rodziców lub przez rodziców upoważnioną osobę zapewniającą dziecku pełne bezpieczeństwo.

Rodzice maja prawa do:

a) zapoznania się z dokumentacją i uzyskania rzetelnej informacji dotyczącej ich dziecka,

b) uzyskiwania porad i wskazówek od nauczycieli oraz specjalistów w rozpoznawaniu przyczyn trudności wychowawczych oraz doboru metod udzielenia dziecku pomocy,

c) do uzyskania wsparcia od nauczycieli i współpracujących z nim specjalistów

d) wyrażania i przekazywania nauczycielowi informacji i wniosków dotyczących pracy przedszkola.

Małe Przedszkola zyskały zaufanie i uznanie środowisk lokalnych. Dzieci bardzo lubią do nich chodzić. Małe przedszkolaki mają prawo do wszechstronnego rozwoju w ramach poszanowania godności osobistej. Wychowankowie przedszkoli mają prawo do :

a) serdecznej, życzliwej opieki ze strony wszystkich osób zatrudnionych w Małym Przedszkolu,

b) dobroczynnego udziału w zajęciach,

c) korzystania z pomocy wszystkich specjalistów współpracujących z Przedszkolem,

d) właściwie zorganizowanego procesu opiekuńczo-wychowawczo-dydaktycznego zgodnie z zasadami higieny pracy umysłowej,

e) akceptacji jego osoby.

Wychowanek ma obowiązek, odpowiednio do wieku i poziomu rozwoju, respektowania potrzeb innych osób, szanowania ich wolności i troszczenia się o swoje otoczenie.

Władze wielu gmin wspierają Małe Przedszkola i chcą tworzyć kolejne. W zakładaniu i prowadzeniu placówek pomagają przygotowane liczne materiały - standardy jakości pracy przedszkoli, program szkolenia nauczycieli, materiały metodyczne. W ramach projektu „Małe Przedszkola" mają zagwarantowaną pensje i szkolenia dla nauczycieli. Nauczyciel przedszkola prowadzi pracę opiekuńczo-wychowawczą i dydaktyczną. Odpowiada za jakość i wyniki tej pracy. Szanuje godność dziecka i respektuje jego prawa. Nauczyciel planuje własny rozwój zawodowy, systematycznie podnosi swoje kwalifikacje zawodowe przez aktywne uczestnictwo w różnych formach doskonalenia zawodowego- co uważam za bardzo ważne w zawodzie nauczyciela. Nauczyciel dba też o warsztat pracy przez gromadzenie pomocy dydaktycznych oraz troszczy się o estetykę pomieszczenia. Współpracuje z rodzicami w zakresie wychowania i edukacji. Prowadzi dokumentację przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej zgodnie z obowiązującymi przepisami. . Współpracuje z instytucjami i organizacjami wspierającymi prawidłowy rozwój dziecka działającymi na rzecz dziecka i rodziny. Opracowuje i realizuje grupowe, indywidualne plany pracy i wychowania, uwzględniające ich potrzeby i możliwości. Małe Przedszkola mają zapewnione także wyprawki edukacyjne dla dzieci- co uważam za jeden z najważniejszych postanowień tego projektu, zapewnione jest również wyposażenie przedszkoli oraz doradztwo dla nowopowstających stowarzyszeń. Stworzony został także program, o którym już pisałam dostosowany do nauczania grup różnowiekowych, który przygotowuje nauczycieli do działań animatorskich dla środowiska lokalnego.

Uważam więc, że korzyści z projektu odnoszą więc wszyscy: dzieci, rodzice i cała społeczność lokalna, nauczyciele Małych Przedszkoli i gminy. Uczestnicy projektu zakładają Stowarzyszenia Rozwoju Wsi, uczą się prowadzić przedszkola, pozyskiwać środki na ich działalność i współpracować ponad podziałami. Uważam również, że dzięki projektowi „Małe Przedszkole w każdej wsi" dzieci z obszarów wiejskich będą miały łatwiejszy dostęp do przedszkoli, a dzięki temu również łatwiejszy start w szkolne lata. Wszyscy powinniśmy zadbać więc o to, aby Małych Przedszkoli i Małych Przedszkolaków było jak najwięcej, bo od tego zależy ich przyszłość.

Bardzo ważne jest także to, że celem Małego Przedszkola jest wypracowanie modelu alternatywnych form edukacji przedszkolnej dostosowanej do potrzeb środowiska wiejskiego. Uważam, że wychowanie alternatywne w polskich szkołach jest bardzo potrzebne. Tylko przez takie wychowanie można bowiem kształtować dzieci wolne i zindywidualizowane, posiadające inicjatywę, zdolne do działań twórczych, odpowiedzialnych. Należy dzieci nauczyć by stały się za siebie odpowiedzialne, by przejawiały swoje uzdolnienia, rozwijały swoją aktywność. Cechą charakterystyczną wychowania alternatywnego jest przede wszystkim otwarcie na to, co go otacza, co postępowe i twórcze, co kształtuje i rozwija ich zainteresowania, zaspokaja różnorakie potrzeby intelektualne i emocjonalne, wdraża do samokształcenia, stymuluje grupowe formy pracy, a więc wszystko to, co sprzyja wielostronnemu rozwojowi dzieci, młodzieży i dorosłych. W szkole alternatywnej uczniowie utrzymują swobodne i szerokie kontakty z różnymi środowiskami społecznymi, mają więc bezpośredni kontakt z rzeczywistością przyrodniczą, społeczną i kulturową, muszą uczyć i wychowywać się nie tylko w szkole, ale i poza nią, przede wszystkim jednak łączyć poznawanie otaczającej rzeczywistości z pracą korzystając z pomocy nauczycieli, wychowawców i rodziców , a ponadto uczniowie mają wpływ na dobór treści, metod i środków nauczania zgodnie z ich zainteresowaniami i planami życiowymi.

Dlatego uważam, że model alternatywnego wychowania powinien być wprowadzany do polskiego systemu edukacji. Wychowanie bez presji i przymusu, wyzwalanie pasji działania i poznawania jest najważniejsze w procesie rozwoju dziecka. Zarówno dla dziecka, jak i dla człowieka dorosłego prawo bycia tym, kim się jest w sposób autentyczny i prawo wyboru siebie przez wybór wzorców to nie tylko postawa wszelkiego pozytywnego wychowania, ale także bez wątpienia warunek wszelkiego postępu dla świata przyszłości.

Edyta Nowicka

Studentka Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi