Projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw

- opinia ZNP

Warszawa, 7 kwietnia 2011r.

Pani Katarzyna Hall

Minister Edukacji Narodowej

Warszawa

Odpowiadając na pismo nr DKOW-WKN-WD-021-10/11 z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Zarząd Główny Związku Nauczycielstwa Polskiego przedstawia poniższą opinię.

Po zapoznaniu się z projektem zmian Związek Nauczycielstwa Polskiego stwierdza, że zakres objęty nowelizacją dotyczy wszystkich obszarów struktury oświatowej, a także instytucji odpowiedzialnych za nadzór pedagogiczny i system egzaminów zewnętrznych. W konsekwencji projektowane zmiany w sposób zasadniczy modyfikują dotychczasowy kształt systemu oświaty w Polsce i znacząco wpływają na sposób realizacji w państwie konstytucyjnego prawa obywateli do bezpłatnej edukacji. Mając świadomość zakresu i doniosłości planowanych działań, Związek Nauczycielstwa Polskiego apeluje do projektodawcy o szczególną rozwagę i odpowiedzialność, która powinna towarzyszyć wprowadzaniu zmian.

Jako partnerzy społeczni reprezentujący szerokie środowisko oświatowe, od projektodawcy nowelizacji oczekujemy w szczególności właściwej współpracy i konstruktywnego wykorzystania przedstawianych przez nas uwag, będących odzwierciedleniem woli i opinii środowiska oświatowego, bez aprobaty którego tak znacząca zmiana w edukacji nie może i nie powinna się odbywać.

Związek Nauczycielstwa Polskiego zdecydowanie opowiada się przeciw projektowanym zapisom regulacji ustawowej, umożliwiającym jednostkom samorządu terytorialnego nieograniczone zlecanie organizacjom pozarządowym lub innym podmiotom zadań własnych gmin, powiatów i samorządów województw z zakresu publicznej edukacji. W naszym przekonaniu rozwiązanie to zakłada demontaż publicznej edukacji i prowadzi wprost do wyzbycia się przez organy publiczne w Polsce konstytucyjnych zadań w zakresie zapewnienia obywatelom dostępu do bezpłatnej edukacji. ZNP opowiada się za utrzymaniem instytucji państwa i samorządu w roli podmiotów odpowiedzialnych za respektowanie i realizowanie elementarnych praw społecznych i edukacyjnych.[...]

Wnioskujemy o zmiany zapisów projektowanej ustawy w zakresie poniższych uprawnień:

1)   zgoda na zatrudnienie w szkole osoby bez kwalifikacji,

2)   samodzielne (bez udziału przedstawiciela organu nadzoru) prowadzenie postępowań awansowych nauczycieli

      mianowanych,

3)   wyrażanie zgody na zatrudnienie w szkole osób niebędących nauczycielami,

4)   samodzielne (bez opinii innego organu) powierzanie kierowania szkołą osobie niebędącej nauczycielem,

5)   samodzielne (bez opinii innego organu) odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w ciągu roku bez

      wypowiedzenia.

Związek Nauczycielstwa Polskiego wnioskuje, aby dotychczasowe kompetencje kuratora oświaty wymienione w punktach 1-5 naszej opinii przekazane zostały w całości wojewodzie. Jednocześnie ustawa powinna określić szczegółowe wymagania kwalifikacyjne wobec pracowników wykonujących te zadania w jego imieniu, wskazując na konieczność legitymowania się przez nich stopniem awansu zawodowego co najmniej nauczyciela mianowanego.[...]

Wątpliwości ZNP budzi rozwiązanie oznaczające odejście w ustawie od uzależnienia tworzenia publicznych innych form wychowania przedszkolnego od wystąpienia szczególnych warunków demograficznych lub geograficznych. Ta zmiana umożliwia tworzenie publicznych innych form bez związku z istniejącymi potrzebami lokalnymi, co może doprowadzić do obniżenia poziomu organizacyjnego wychowania przedszkolnego w Polsce.[...]

Poza dyskusją pozostaje też, że współczesna szkoła - uczeń i nauczyciel - ze względu na fakt funkcjonowania w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości, potrzebują wsparcia w obszarze organizowania i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz rozwijania i doskonalenia kompetencji osobistych. Właściwie skierowana pomoc psychologiczno-pedagogiczna, dostosowana do potrzeb indywidualnych dziecka, pozwoli młodym ludziom lepiej funkcjonować w otaczającym świecie, a wyższe kompetencje osobiste nauczyciela pozwolą mu lepiej odpowiadać na oczekiwania uczniów i ich rodziców.

ZNP uważa jednak, że zapisy projektowanej ustawy nie stanowią wystarczającej podstawy do budowania spójnego i kompleksowego systemu wsparcia opartego o centra rozwoju edukacji.[...]

Związek Nauczycielstwa Polskiego aprobuje działania zmierzające do poprawy jakości systemu doskonalenia nauczycieli spójnego z rozwojem szkół i placówek oświatowych. Właściwe wsparcie szkół jest w naszej opinii niezbędnym elementem zapewnienia jakości edukacji. Podzielamy opinię, że nowy system doskonalenia powinien być blisko szkoły, reagować na jej potrzeby, wykorzystywać potencjał różnych instytucji oraz stanowić element służący motywowaniu nauczycieli do dalszego kształcenia w miejscu pracy. Zdaniem autora projektu ustawy, realizacji tych zamierzeń oraz eliminacji wad, którymi obarczony jest obecny system sprzyjać będzie nowy model wspomagania szkół i nauczycieli, tworzony w ramach centrów rozwoju edukacji. ZNP opowiada się za pozostawieniem odrębności instytucjonalnej placówek doskonalenia nauczycieli (także bibliotek pedagogicznych i poradni psychologiczno-pedagogicznych) funkcjonujących w ramach centrum, z ustanowieniem jasnych mechanizmów współpracy i finansowania tych placówek z budżetu państwa również w przypadku funkcjonowania poza centrum.[...]

Ważnym obszarem zmian w edukacji jest szkolnictwo zawodowe. Związek Nauczycielstwa Polskiego od dawna postuluje podjęcie działań zmierzających do przywrócenia szkolnictwu zawodowemu należnej mu rangi. Aby polska szkoła zawodowa mogła ponownie stać się „szkołą pozytywnego wyboru", niezbędne jest takie jej reformowanie, które wzmocni szkoły zawodowe obecne w systemie. Dla skutecznego przeprowadzenia gruntownej reformy tego szkolnictwa niewystarczające są zmiany o charakterze organizacyjnym, do których ograniczył się projektodawca ustawy. Pożądane zmiany jakościowe w tym obszarze, zdaniem ZNP, uzależnione są przede wszystkim od znaczącego dofinansowania, niezbędnego dla rozwoju technologicznego bazy dydaktycznej szkół zawodowych.

Związek Nauczycielstwa Polskiego wyraża swoją dezaprobatę wobec rozwiązań odnoszących się do szkolnictwa zawodowego zawartych w projekcie ustawy jako dalece niewystarczających i nieodpowiednio ukierunkowanych. Możliwość grupowania szkół zawodowych w centrum kształcenia zawodowego i ustawicznego nie stanowi rozwiązania gwarantującego wzmocnienie kształcących młodzież szkół zawodowych, a jest głównie sposobem na redukcję kosztów prowadzenia tych szkół przez jednostki samorządu terytorialnego. Nie służy temu również wprowadzanie alternatywnej wobec szkół zawodowych oferty zdobywania kwalifikacji w formie kursowej. Także likwidację techników uzupełniających i liceów profilowanych odczytujemy jako zmianę wyłącznie racjonalizującą wydatki, a nie sanującą panujące warunki kształcenia zawodowego.

Związek Nauczycielstwa Polskiego nie podziela również opinii projektodawcy dotyczącej zakładanych efektów grupowania szkół i placówek. Niewątpliwie posłuży to oszczędnościom organów prowadzących, naszym zdaniem nie zapobiegnie jednak likwidacji małych szkół, a co najwyżej przesunie ten proces w czasie.[...]

W uzasadnieniu opiniowanej ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw Ministerstwo Edukacji Narodowej - jako projektodawca - nie zawarło przekonujących argumentów mogących świadczyć o tym, że wprowadzane zmiany są konieczne, ani tym bardziej o tym, że przyniosą one oczekiwane skutki projakościowe. W ustawie nie zaprojektowano skutecznych mechanizmów gwarantujących ich realne zaistnienie, wprost przeciwnie, wprowadzane regulacje stwarzają poważne niebezpieczeństwo destrukcji systemu.

Ponadto, w opinii Związku Nauczycielstwa Polskiego, wiele z przepisów projektowanej ustawy jest wadliwych legislacyjnie. Nieporozumieniem jest zamieszczanie w ustawie regulującej system oświaty np. zapisów dotyczących stricte prawa pracy (zasady wynagradzania pracowników KOJE), czy określanie relacji pomiędzy ministrem edukacji a sekretarzem lub podsekretarzem stanu, któremu powierzył funkcję Naczelnego Inspektora Oświaty.

Zadaniem ZNP wprowadzenie ustawy w brzmieniu przedłożonym do konsultacji spowoduje powstanie stanu prawnego, w którym niemożliwe będzie spójne stosowanie przepisów oświatowych.

Z powyższych powodów, Zarząd Główny Związku Nauczycielstwa Polskiego opiniuje negatywnie projektowaną ustawę w jej obecnym brzmieniu.

Sławomir Broniarz

Prezes ZNP

Cały tekst opinii ZNP - tutaj

Projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw

i powiązane z nim dokumenty       -       tutaj.

wk