Gazeta Edukacyjna dla refleksyjnych pedagogów

Środa, 30 lipca 2014 r. 211 dzień roku

                                                                                                                                                Forum | Czat | Kontakt | Partnerzy | Mapa Strony








 
Strona Główna | Bibliografie | Konferencje | Recenzje | O Gazecie Edukacyjnej 
 
centrum konferencyjno widowiskowe Lutnia
 Badania i raporty
 Blogosfera
 Felieton
 Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne proponuje
 Gorący temat
 Polecamy
 Polemiki
 Publikacje
 Szkoła z pomysłem
 Wydarzenia
 Wywiady
 Bibliografie
 Konferencje
 Recenzje
 O Gazecie Edukacyjnej
 Partnerzy
 Inspirujące
Strona Główna > Publikacje > O reformie kształcenia zawodowego


Redakcja Gazety Edukacyjnej [Redakcja] : Jaki jest dotychczasowy dorobek powołanego przez Panią Minister Zespołu opiniodawczo - doradczego do spraw kształcenia zawodowego?


Dr inż. Krzysztof Symela, Dyrektor Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego MEN [K.S.]: - Dotychczas odbyły się trzy spotkania Zespołu: w październiku i grudniu 2008 r. oraz lutym 2009 r., podczas których prowadzono konsultacje i dyskusje w następujących obszarach problemowych:

 

 > Założenia do modernizacji klasyfikacji zawodów szkolnych i wyodrębniania kwalifikacji w zawodach oraz sylwetka absolwenta szkoły zawodowej

> Doradztwo zawodowe w systemie oświaty.

> System egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie.

> Struktura i organizacja szkolnictwa zawodowego.

> Kształcenie zawodowe osób o specjalnych potrzebach.

 

Warto nadmienić, że w pracach Zespołu biorą udział przedstawiciele ministrów właściwych dla zawodów, organizacje pracodawców, partnerzy społeczni, przedstawiciele środowisk samorządowych, oświatowych i naukowych (łącznie 25 instytucji).


Redakcja:Czy MEN, a szerzej - Rząd, zamierza w pracach projektowych nad reformą kształcenia zawodowego oprzeć się wyłącznie na opiniach ekspertów tego zespołu, czy też przewidywane są badania diagnostyczne, na przykład nad efektywnością dotychczasowych form kształcenia zawodowego (techników, szkół policealnych itp.), opinii pracodawców o jakości przygotowania absolwentów i tym podobnych?


K.S. - Zespół opiniodawczo doradczy do spraw kształcenia zawodowego jest traktowany jako podstawowy „katalizator zmian" planowanych do wprowadzenia w systemie kształcenia zawodowego i ustawicznego. Nie oznacza to, że propozycje wypracowane przez Zespół stanowią zamknięty etap prac, który nie podlega szerszym konsultacjom społecznym z udziałem osób i środowisk nie uczestniczących bezpośrednio w pracach Zespołu. Konsultacje te odbywają się poprzez prezentacje kierunków zmian w ramach konferencji, seminariów, targów edukacyjnych (np. targi, które odbyły się w Łodzi w dniach 11-14 luty) i innych spotkań regionalnych z udziałem izb rzemieślniczych, samorządów kuratoriów oświaty, urzędów pracy czy szkół zawodowych.

Wynikiem tych spotkań są wnioski i propozycje uczestników kierowane bezpośrednio do MEN z intencją ich uwzględnienia w pracach projektowych.


W bieżącym roku uwaga skoncentrowana jest na identyfikacji potrzeb, diagnozie i analizie poszczególnych elementów systemu kształcenia zawodowego i  ustawicznego oraz konsultowaniu w szerokim partnerstwie społecznym propozycji zmian „przejściowych" (do roku 2012) i „docelowych" (po 2012 roku). Na koniec września br. zaplanowana jest duża ogólnopolska konferencja organizowana przez MEN gdzie zaprezentowane będą m.in. wyniki prowadzonych konsultacji społecznych.


Na użytek prac Zespołu opracowywane są również materiały analityczne, diagnostyczne, prognostyczne i statystyczne, które stanowią bazę wyjściowa do podejmowania decyzji np. dotyczących egzaminów zewnętrznych czy typów szkół zawodowych. Pomocne w tym zakresie są zadania badawcze realizowane w projektach systemowych Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, zwłaszcza dotyczące Priorytetu III - Wysoka jakość sytemu edukacji. Ponadto resort edukacji uruchomi oddzielny projekt badawczy dotyczący tworzenia instytucjonalnego zaplecza badawczego oraz prowadzenia stałych badań w obszarze funkcjonowania oświaty, w tym i kształcenia zawodowego.


Redakcja : Spotkałem się z opiniami, że, na przykład w sprawie sześciolatków, Ministerstwo nie potrafiło przekonać społeczeństwa do swych koncepcji. Jak, Pana zdaniem, powinna przebiegać komunikacja pomiędzy Rządem a wszystkimi zainteresowanymi reformą kształcenia zawodowego stronami, aby wypracowane w „centrali" projekty zostały powszechnie zaakceptowane?


K.S. - Przekonanie społeczeństwa do zmian w oświacie, a w systemie kształcenia zawodowego w szczególności jest kluczową sprawą w opinii resort edukacji. Doświadczenia poprzednich lat pokazują, że sukces odniosły te zmiany, które uzyskały aprobatę społeczną. Stąd też projektowane zmiany i rozwiązania w kształceniu zawodowym są przygotowywane szczególnie starannie, z uwzględnieniem opinii reprezentatywnych środowisk. Na rynku usług edukacyjnych jest wielu „aktorów", którym zależy na odbudowaniu renomy i rangi szkolnictwa zawodowego oraz zapewnieniu wysokiej jakości wiedzy, umiejętności i kompetencji przyszłych kandydatów do pracy. Już na obecnym etapie rozwoju prac, które będą trwały do 2012 r. zbieranie opinii, określanie potrzeb i oczekiwań ze strony licznych dostawców i obiorów usług edukacyjnych jest wkomponowane w ten „ogólnokrajowy projekt", który określić można mianem „modernizacja systemu kształcenia zawodowego i ustawicznego". Przy takim podejściu głównym konstruktorem zmian w kształceniu zawodowym jest Zespół opiniodawczo-doradczy, który wspierany jest ekspertyzami merytorycznymi i wynikami badań oraz opiniami i propozycjami reprezentatywnych środowisk. Mają one zatem realny wpływ na kształt i zakres planowanych zmian w systemie kształcenia zawodowego. Istotny jest przy tym czytelny przekaz „nadawca" (MEN) - „odbiorca" (konsumenci zmian) oraz uzasadnienie potrzeby wprowadzania określonych zmian.


Jest wiele czynników, które determinują zmiany w systemie kształcenia zawodowego i ustawicznego. Na kontekst polski składają się zwłaszcza: potrzeby gospodarki i rynku pracy, strategie rozwoju (kraju, regionów, edukacji), priorytety działania Ministerstwa Edukacji Narodowej (w tym wdrażanie nowych podstaw programowych kształcenia ogólnego), zagospodarowanie rezultatów zakończonych projektów Europejskiego Funduszu Społecznego PO RZL oraz PO KL. Natomiast kontekst europejski zmian w kształceniu zawodowym wynika ze zobowiązań naszego kraju jako stałego członka Unii Europejskiej i uwzględnia zwłaszcza: cele odnowionej Strategii Lizbońskiej, wdrażanie strategii uczenia się przez całe życie, europejskich i krajowych ram kwalifikacji oraz instrumentów poprawiających jakość kształcenia zawodowego i ustawicznego (ECVET, EQARF, EUROPASS) oraz uznawania i potwierdzania kwalifikacji zawodowych trybie formalnym, pozaformalnym i nieformalnym.


Nie ulega wątpliwości, że aktywny udział różnych podmiotów zainteresowanych rozwojem edukacji zawodowej w szczegółowych programach dotyczących m.in. doradztwa edukacyjno-zawodowego oraz rozwoju szkolnictwa zawodowego zgodnie z potrzebami strategii rozwoju regionu może przynieść oczekiwany efekt, tj. z jednej strony dostosowanie oferty szkolnictwa zawodowego do potrzeb regionalnego rynku pracy, z drugiej uczniowie i inni uczestnicy procesu kształcenia otrzymają informacje, które z pewnością będą przydatne przy wyborze kierunku kształcenia, a w konsekwencji przyczynią się do zwiększenia szans na znalezienie zatrudnienia.


Redakcja: Znane są zapewne Panu motywacje, jakie legły u podstaw idei powołania, najpierw liceów technicznych, a później liceów profilowanych. Czy obecnemu kierownictwu MEN, w sprawie dalszego istnienia tego elementu edukacji prozawodowej, bliższe są poglądy ekipy ministra Mirosława Handke, czy raczej Romana Giertycha?


K.S. - Licea profilowane (LP) są postrzegane generalnie jako szkoły o niskim poziomie nauczania, nie dające szans ani na przyzwoite zdanie matury, ani na podjęcie pracy. Jednocześnie charakteryzują się one wyjątkowo niskimi wskaźnikami promocji. Ponadto obserwuje się gwałtowne obniżenie zainteresowania tymi szkołami ze strony absolwentów gimnazjów. Analiza funkcjonowania tego typu szkoły wskazuje na następujące fakty, że kandydaci do tego typu szkoły w większości mają słabe wyniki egzaminu gimnazjalnego. Kryteria rekrutacyjne zostały ustalone średnio na poziomie 15-50% punktów. Są nawet przypadki 8% punktów. Ponadto odnotowuje się słabe wyniki egzaminu maturalnego np. w LP maturę zdało 62% absolwentów, a w LO 89,6%. Obserwuje się również coraz mniejsze zainteresowanie absolwentów gimnazjów kształceniem się w tym typie szkoły. Przykładowo w roku szkolnym 2002/2003 liceum profilowane wybrało 16% absolwentów gimnazjów, a w roku szkolnym 2008/2009 już nieco ponad 3%.


Należy jednak podkreślić, że oferta kształcenia jest formułowana, zgodnie z potrzebami lokalnymi i regionalnymi. Tam też podejmowana jest decyzja jaki typ szkoły jest potrzeby. W aktualnym stanie prawnym, to dotyczy także liceum profilowanego.


Warto zauważyć, że ten typ szkoły posiada znaczący dorobek merytoryczny i programowy, jako kontynuacja wcześniej funkcjonującego licem technicznego. Wypełniał on wówczas lukę w ofercie kształcenia dla młodzieży, której ambicją było uzyskanie ogólnego wykształcenia średniego z dalszym ukierunkowaniem na uzyskanie konkretnego zawodu w skróconych cyklach kształcenia szkoły policealnej. W tym dziele ogromny wkład ma zwłaszcza środowisko łódzkie skupione wokół Janusza Mossa aktualnego Dyrektora Centrum Kształcenia Praktycznego i Doskonalenia Nauczycieli.


Czy ten typ szkoły będzie miał rację byty w przyszłości czy też będzie wygaszane począwszy od roku szkolnego 2012/2013, na tym etapie rozwoju prac nie jest rozstrzygnięte. Z informacji dochodzących z terenu do MEN, w bieżącym roku do tego typu szkół nadal prowadzony jest nabór.

 

Redakcja: Jednym z ważniejszych elementów zapowiadanej „rewolucji" w kształceniu zawodowym jest przejście do systemu modułowego. Czy Pan, wybitny znawca tego systemu, widzi realne szanse na rzeczywiste upowszechnienie tej metody w naszym kraju w bliżej określonej perspektywie czasowej? Zwłaszcza w czasach kryzysu i przepowiadanej recesji?


K.S. - Przy zmieniających się dynamicznie treściach pracy zmieniają się również wymagania w zakresie wymaganych kwalifikacji. Obserwujemy ewolucję zawodów funkcjonujących w gospodarce ich powstawanie oraz zanikanie, co sprawia, że należy poszukiwać bardziej efektywnych sposobów dostosowania kształcenia zawodowego i oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy. W reakcji na tego typu potrzeby zrodziła się „koncepcja kształcenia modułowego", jako skuteczny sposób radzenia sobie z dynamicznymi zmianami w treściach pracy. Zgodnie nią programy kształcenia zawodowego powinny mieć charakter otwarty, co daje możli­wość ich aktualizacji i elastycznego dopasowania do wymagań rynku pracy oraz indywidualnych potrzeb uczących się. Generalnie takim założeniom odpowiadają programy o zmodularyzowanym układzie treści kształcenia, w których występuje prymat umiejętności nad wiedzą teoretyczną. Wiedza ta jest zogniskowana wokół umiejętności odpowiadających zadaniom zawodowym, tworząc w ten sposób struktury ułatwiające ich kształtowanie w procesie nauczania i uczenia się. Ponadto modułowy układ programu kształcenia zawodowego inspiruje nauczycieli do aktywności w zakresie aktualizacji treści kształcenia, a uczących się zaś motywuje do podejmowania działań dydaktycznych w formie zadań i ćwiczeń praktycznych, które prowadzą do uzyskiwania mierzalnych i obserwowalnych efektów nauki, do czego zachęca podejście Komisji Europejskiej w dokumencie „Europejski Ramy Kwalifikacji w uczeniu się przez całe życie".


Od prawie dziesięciu lat obserwujemy w Polsce powolny, lecz systematyczny wzrost zainteresowania kształceniem zawodowym z wykorzystaniem modułowych programów nauczania. Mimo początkowych problemów, zarówno dotyczących sfery finansowania, całkiem nowej roli nauczyciela prowadzącego proces kształcenia oparty na podejściu modułowym, jak i organizacji takiego procesu, upowszechnianie kształcenia bazującego na modułowej technologii nauczania niesie w sobie zapowiedź istotnego zwiększenia efektywności tego procesu. Przede wszystkim zapewniane jest znacznie lepsze dopasowanie oferty programowej do zmieniających się warunków ekonomicznych i rozwoju technologii, a więc do potrzeb rynku pracy. Stąd też coraz częściej jednostki samorządów terytorialnych, środowiska edukacyjne, w tym nauczyciele sięgają po programy nauczania o budowie modułowej.


Z informacji uzyskanych z Krajowego Ośrodka Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej (KOWEZiU) oraz Polskiej Sieci Kształcenia Modułowego (PSKM) wynika, iż istnienie coraz większe zainteresowanie organizowaniem kursów pod kątem wdrażania programów modułowych w systemie szkolnym i pozaszkolnym. Również organy prowadzące szkoły publiczne analizują i porównują wyniki „zdawalności" egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe w szkołach kształcących w tych samych zawodach - tradycyjnie i z wykorzystaniem modułowej technologii kształcenia. Jednakże nadal istnie wiele barier, które utrudniają korzystanie z coraz bogatszej i atrakcyjniejszej ofert programów modułowych.


Istotnym wsparciem dla idei wprowadzenia do systemu szkolnictwa zawodowego programów nauczania o strukturze modułowej była realizacja w latach 2005-2008, w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego - Rozwój Zasobów Ludzkich, projektu „Przygotowanie innowacyjnych programów nauczania do kształcenia zawodowego". Projekt zakładał opracowanie, promocję i dystrybucję programów nauczania o strukturze modułowej dla 131 zawodów, ujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego oraz opracowanie około 3,5 tysiąca pakietów edukacyjnych, składających się z poradnika dla ucznia i poradnika dla nauczyciela, wspomagających realizację każdej z jednostek modułowych wyodrębnionych w tych programach. Modułowe programy nauczania i pakiety edukacyjne opracowane w ramach projektu zostały przekazane w wersji elektronicznej (na płytach CD i DVD) do Kuratoriów Oświaty, CKP, CKU, OHP oraz ODiDZ. Z pakietów tych można również korzystać w szkołach realizujących kształcenie zawodowe według przedmiotowych programów nauczania.


Od kilku lat, w corocznie publikowanym wykazie programów nauczania dopuszczonych do użytku szkolnego w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe, oprócz programów nauczania o tradycyjnej strukturze przedmiotowej, są zamieszczane alternatywne programy nauczania - o strukturze modułowej. Minister Edukacji Narodowej sukcesywnie dopuszcza do użytku szkolnego programy nauczania opracowane w ramach ww. projektu. Wykaz programów nauczania dopuszczonych do użytku szkolnego w roku szkolnym 2009/2010 będzie zawierał 384 propozycje programów nauczania dla zawodów, w tym 157 programów o strukturze modułowej.


Ponadto w bieżącym roku MEN uruchomił projekt systemowy PO KL [Program Operacyjny Kapitał Ludzki], dotyczący systemu wsparcia szkół i placówek oświatowych wdrażających modułowe programy kształcenia zawodowego, który będzie realizowany przez KOWEZiU w latach 2009-2013. Projekt jest odpowiedzią na zgłaszane trudności organizacyjne, merytoryczne i metodyczne na jakie napotkają szkoły zawodowe i placówki oświatowe realizujące kształcenie zawodowe w oparciu o programy o strukturze modułowej w sytuacji niedostatku doradców metodycznych kształcenia zawodowego. Projekt pozwoli wypracować instrumenty wsparcia (w tym regulacje prawne) dla szkół zawodowych, kadry dydaktycznej, organów prowadzących szkoły, organów nadzorujących, przygotowujących się do powszechnego wdrażania programów modułowych, zgodnie z nowymi kierunkami zmian w kształceniu zawodowym.

 

Redakcja: Zna Pan także zasady, na których w wielu krajach Europy, w tym tuż za polską granicą - w Niemczech, funkcjonują centra kształcenia praktycznego. Jakie mamy szanse na to, aby i u nas powstawały podobne tamtym centra, jak choćby to we Frankfurcie n/Odrą?


K.S. - Kształcenie zawodowe wymaga znacznych nakładów inwestycyjnych, zwłaszcza tworzenia i unowocześniania bazy technodydaktycznej, która podlegać powinna ciągłej modernizacji zwłaszcza w aspekcie kształcenia praktycznego. Wychodząc naprzeciw tym potrzebom Ministerstwo Edukacji Narodowej w latach 2004-2008 realizowało projekt SPO RZL „Wyposażenie CKU, CKP i szkół zawodowych w stanowiska do egzaminów zawodowych". Celem projektu było doposażenie szkół/placówek w nowoczesny sprzęt technodydaktyczny, który pozwala uczniom i słuchaczom przygotować się do egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, a przede wszystkim - przystąpić do egzaminów zewnętrznych na stanowiskach wyposażonych w sprzęt zgodny ze standardami wymagań egzaminacyjnych.


Niewystarczające środki finansowe na doposażenie szkół zawodowych w nowoczesny sprzęt i urządzenia, jakimi dysponują jednostki samorządów powiatowych, powodują, że w większości wykorzystywane w szkołach maszyny lub urządzenia są przestarzałe i nie nadążają za postępem techniczno - technologicznym. W związku z tym niezbędne jest odbudowywanie więzi szkół z pracodawcami oraz aktywne włączenie się ich w proces kształcenia przyszłych pracowników, także przez doposażenie szkół w nowoczesne maszyny i urządzenia. Tutaj również musi istnieć mechanizm motywujący pracodawców do inwestowania w edukację.


Możliwość korzystania z funduszy europejskich stanowi w aktualnej sytuacji globalnego kryzysu finansowego główne źródło tworzenia w regionach profesjonalnych centów kształcenia praktycznego na wzór rozwiązań naszych zachodnich sąsiadów. Temu służy zwłaszcza Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet IX: Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach, Działanie 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego. Przykładem dobrej praktyki w tym zakresie jest projekt „Modernizacja kształcenia zawodowego na Dolnym Śląsku", którego celem jest podniesienie atrakcyjności i jakości kształcenia zawodowego młodzieży Dolnego Śląska w wybranych branżach, zgodnie z potrzebami rynku pracy poprzez utworzenie i funkcjonowanie centrów kształcenia zawodowego oraz modernizację bazy dydaktycznej szkół zawodowych. Przekład ten pokazuje determinację wielu partnerów dla wdrożenia innowacyjnych rozwiązań, z których może korzystać cała sieć szkolnictwa zawodowego w regionie, z wiodącą rola „mocnych" centrów kształcenia zawodowego dysponujących nowoczesną infrastrukturą technodydaktyczną. Podobnym tropem podążają również inne regiony Polski i to jest bardzo pozytywny objaw ucznia się od innych.


Redakcja: Czy Ministerstwo ma jakiś pomysł na podniesienie atrakcyjności kształcenia w zasadniczych szkołach zawodowych, inny niż stosowany przez samorządy, czyli progi punktowe do liceów i techników?


K.S. - Aby poprawić wizerunek szkolnictwa zawodowego i sprawić, by było ono ciekawą alternatywą dla innego typu szkół, Ministerstwo Edukacji Narodowej finansuje i obejmuje patronatem turnieje oraz olimpiady tematyczne związane z wybraną dziedziną wiedzy zawodowej, których laureaci i finaliści są zwolnieni z etapu pisemnego egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Są to między innymi: Olimpiada Wiedzy i Umiejętności Budowlanych, Olimpiada Wiedzy Geodezyjnej i Kartograficznej, Olimpiada Techniki Samochodowej, Olimpiada Wiedzy o Żywności, Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej, Olimpiada Wiedzy i Umiejętności Rolniczych, Olimpiada Wiedzy o Wynalazczości, Olimpiada Innowacji Technicznych, Olimpiada Elektryczna „EUROELEKTA".


Bardzo cenny dla promocji i uatrakcyjnienia kształcenia zawodowego był udział polskiej ekipy w konkursie umiejętności zawodowych EuroSkills 2008. Na zawodach, które odbyły się w Rotterdamie została zgłoszona kandydatura Polski na organizatora EuroSkills 2012. Konkursy umiejętności zawodowych służą zachęcaniu młodych ludzi do kształcenia się i szkolenia zawodowego. EuroSkills to promocja umiejętności zawodowych, która służy podwyższaniu aktywności społeczno-zawodowej oraz konkurencyjności gospodarki. Organizacja konkursu w Polsce doskonale wpisuje się w ogólne cele realizacji procesu Kopenhaskiego odnośnie współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, ponieważ EuroSkills zapewnia wyjątkową okazję do poprawy wizerunku, jakości i atrakcyjności kształcenia zawodowego. Przeprowadzenie konkursu w roku 2010 - jako przygotowanie do organizacji konkursu w 2012 roku w Polsce, stanowi nowe wyzwanie organizacyjne dla promocji polskiej edukacji zawodowej w wymiarze europejskim. W tym zakresie działań wymagana jest integracja dotychczas prowadzonych w Polsce olimpiad technicznych i zawodowych na rzecz przygotowań do EuroSkills 2012.


Ważnym elementem promocji kształcenia zawodowego jest również objęcie przez Ministra Edukacji Narodowej patronatu nad konferencjami, targami o tematyce dotyczącej kształcenia zawodowego. Przykładem takim między innymi może być patronat nad XI i XII edycją Łódzkich Targów Edukacyjnych, które przyczyniają się również do odbudowy pozytywnego wizerunku szkolnictwa zawodowego. Podobne inicjatywy organizowane są również w innych regionach Polski.


W bieżącym roku zostanie uruchomione przez MEN zadanie zlecone: „Promowanie dobrych praktyk współpracy pracodawców ze szkołami prowadzącymi kształcenie zawodowe". Celem zadania jest aktywne włączenie pracodawców w proces kształcenia ich przyszłych pracowników przez doposażenie szkół w nowoczesne maszyny i urządzenia, odbywanie przez uczniów praktyk zawodowych u renomowanych pracodawców, organizowanie dla nauczycieli zawodu szkoleń w zakresie nowoczesnych urządzeń i technologii.


Inne propozycje organizacyjno-prawne dotyczące podniesienie atrakcyjności kształcenia w zasadniczych szkołach zawodowych będą przedmiotem rozważań Zespołu opiniodawczo-doradczego na kolejnych spotkaniach roboczych zaplanowanych w tym roku.


Redakcja: Dziękuję Panu Dyrektorowi za tak obszerne i profesjonalne odpowiedzi.



Dr inż. Krzysztof Symela jest dyrektorem Departamentu Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Ministerstwie Edukacji Narodowej. Jest magistrem inżynierem mechanikiem oraz doktorem nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki. W latach 1987-2008 pełnił funkcję kierownika Zakładu Badań Edukacji Zawodowej w Instytucie Technologii Eksploatacji - Państwowym Instytucie Badawczym w Radomiu, wiodącym ośrodku naukowym, ogniskującym współczesne prace naukowo-badawcze z zakresu pedagogiki pracy, a zwłaszcza kształcenia zawodowego i zawodoznawstwa. Był, między innymi, kierownikiem grantu badawczego „ Teoretyczno-metodyczne podstawy doboru i realizacji zmodułowanych treści kształcenia zawodowego".



W imieniu redakcji Gazety Edukacyjnej pytania zadawał Włodzisław Kuzitowicz, redaktor naczelny