Recenzja książki „Być nauczycielem", Trudności wychowawcze w czasie zmian społeczno-kulturowych, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005. Autor: Otto Speck, przekład z niemieckiego: Elżbieta Cieślik, wstęp: prof. B. Śliwerski.

W sierpniu 2005r. Gdańskie Towarzystwo Psychologiczne wydało kolejną pozycję z dziedziny nauk o wychowaniu pod tytułem „Być nauczycielem". Autor-Otto Speck jest niemieckim profesorem pedagogiki-teoretykiem i praktykiem. To, co napisał o zaobserwowanych zjawiskach społecznych oraz współczesnej myśli pedagogicznej jest więc oparte na dużym doświadczeniu.

Obserwacje, analizy i spostrzeżenia Otto Specka są czasami porażające. U czytelnika nie raz mogą się pojawić myśli na temat celów, istoty i możliwości współczesnej pedagogiki. Czy aby ta nauka w świetle tak drastycznych zmian społecznych, jakie opisuje autor ma jeszcze jakiś sens. Bo przecież wydaje się, że nie jest w stanie sprostać wyzwaniom, choć dzielnie stara się stawić im czoła. Może również stopniowo pojawiać się pesymizm, który będzie się nawarstwiał aż do momentu, w którym każdy człowiek, któremu kwestie wychowania młodego pokolenia leżą na sercu zada pytanie: czy pedagogika poniosła klęskę?

„Być nauczycielem" zawiera wnikliwy opis procesu wychowania w rozwiniętych krajach Zachodu i USA. I nie wygląda on najlepiej. Z jednej strony istnieje wiele zróżnicowanych poglądów i teorii wychowania, z drugiej zaś obserwuje się w tej dziedzinie odwrót od dawno ustalonych i praktykowanych norm-kryzys moralności. Skutkiem takiego rozdwojenia rzeczywistości jest nieporządek, wręcz wielki chaos. Ale co więcej, uwidacznia się on na konkretnych żywych jednostkach społecznych, na młodym pokoleniu. W szybkim tempie rośnie u młodzieży agresywność, przemoc i frustracja a terapie specjalistyczne nie przynoszą pożądanych rezultatów. Uległa osłabieniu nawet motywacja do pracy samych pedagogów. Ogólna kondycja wychowania w rozwiniętych społeczeństwach Zachodu i USA jawi się źle.

Ale autor nie popadł w totalny pesymizm. W ogóle o takich emocjach u Otto Specka nie może być mowy. Jest przecież zbyt doświadczonym i racjonalnym pedagogiem. On raczej zastanawia się w jaki sposób można by przywrócić wartość społeczną wychowania i uporządkować rzeczywistość chaosu. Choć nie podaje gotowych rozwiązań i recept na rozwikłanie skomplikowanych problemów, to zwraca uwagę na wielką wartość wymiaru moralnego dla pedagogiki.

Jest jeszcze jeden ważny problem poruszony w „Być nauczycielem". Chodzi mianowicie o istnienie różnych systemów politycznych, które często stanowią przeszkodę w realizacji odnowy moralnej i uprawianiu rzetelnej pedagogiki.

Książka zmusza do refleksji, przemyśleń i zastanowienia nad współczesną sytuacją pedagogiki teoretycznej i praktycznej. Także nad powszechnymi procesami rozpadu więzi i norm w bogatych społeczeństwach demokratycznych. Jest pozycją godną polecenia wszystkim tym, którzy w Polsce w jakiś sposób zajmują się na co dzień pedagogiką. A to z tego powodu, że i na polskim gruncie coraz częściej obserwujemy negatywne zjawiska społeczne, właśnie takie, jakie w fachowy sposób opisał Otto Speck. Dobrze jest wiedzieć o nich jak najwięcej, by we właściwym czasie podjąć próbę odpowiedniej rozgrywki z niepożądanymi zjawiskami.

Jacek Radzikowski