Jan Paweł II

W korczakowskiej pedagogice zasadniczy sens poglądów i działalności sprowadza się do realizacji potrzeb dziecka , prawa do szacunku i bycia kimś ważnym. Pytanie które warto zadać, to co, jest najważniejsze dla dziecka, czy tylko proces kształcenia dla samej idei czy kompetentna pomoc w zrozumieniu realnego świata. Janusz Korczak w książce „Jak kochać dziecko" pisze „Dziecko chce wiedzieć, czyś sam widział, czy wiesz od innych, skąd wiesz ; chce, żeby odpowiedzi były krótkie, stanowcze; zrozumiałe , jednobrzmiące, poważne , uczciwe"

Celem mojej pracy jest konfrontacja szkoły alternatywnej ze szkołą tradycyjną. Cechą szkół alternatywnych jest przede wszystkim opozycja w stosunku do istniejących powszechnych rozwiązań. Idealizm, tolerancja, innowacyjność, demokracja, bezinteresowność i otwarcie na nowe wizje oraz projekty pedagogiczne to niektóre z wymaganych warunków mówienia o alternatywnej edukacji .Programy autorskie, odmienne cele, metody, zadania , oraz rezultaty są różne od standardowej szkoły . Każde dziecko ma prawo do nauki, do indywidualnego ,harmonijnego rozwoju osobowości, dlatego pedagogika humanistyczna afirmuje życie i proces dydaktyczno- wychowawczy dziecka.

W edukacji alternatywnej wiele uwagi poświęca się samemu dziecku, jego zdolnościom , potrzebom , możliwościom , stad można rzec, że podstawowym założeniem jest holistyczne spojrzenie na dziecko, jako na byt rozumny i wolny. Program nauczania jest tylko środkiem do optymalnego nauczania i rozwoju dziecka .Wypowiadając się jako przyszły pedagog specjalny chciałabym , aby treść programu nauczania była jedynie podpowiedzią, co powinnam przekazać swoim uczniom o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Każdy program powinien być modyfikowany i dostosowany do indywidualnych możliwości każdego dziecka. Oparty na zasadzie polisensoryczności i działalności praktycznej ubogacać tematy edukacyjne. Aby proces edukacyjny przebiegał dobrze ważna jest intensywna współpraca z całym gronem pedagogicznym , rodzicami- opiekunami dziecka oraz z samym „zainteresowanym" czyli uczniem. Troską o przyszłość dziecka, jest istotna zmiana w postawie samego pedagoga - wychowawcy w relacji szkoła- nauczyciel - uczeń.

We współczesnej edukacji istnieje wiele nowych projektów i modeli pedagogicznych, bazujących na dialogu , permanencji i radykalności. W swych rozważaniach chciałabym odwołać się do koncepcji opartych o pedagogikę personalistyczno- egzystencjalną inspirujących pedagogikę chrześcijańską. Ograniczając się do podstawowych założeń, personalizm odwołuje się do pojęcia „osoby ludzkiej" wd. Jacques'a Maritaina „pełna indywidualna substancja natury intelektualnej, rządząca swoimi czynami, automatyczna we właściwym tego słowa znaczeniu" Za filozofem można rzecz ze człowiek posiada godność absolutną, to istota wolna i rozumna.

Mounier przedstawiciel egzystencjalizmu odwołuje się w swej terminologii do pojęć bliskich humanizmowi. Charakterystyczna jest zdolność do przekraczania „samego siebie". Każdy człowiek ma swoją odrębność , indywidualność, posiada jedne i niepowtarzalne „miejsce urodzenia , rodzinę , charakter." Ksiądz Janusz Tarnowski proponuje cztery kategorie do wykorzystania w pedagogice : autentyczność rozumianą jako personalną tożsamość; dialog, który wyraża się przez gotowość rozumienia i współdziałania ; spotkanie jako zetkniecie z rzeczywistością oraz zaangażowanie czyli poświecenie się w zupełności.

Konkluzją w rozważaniach jest stwierdzenie wolności i niepowtarzalności każdego istnienia ludzkiego, zachowując nieprzypadkowy a wręcz uzasadniony pogląd ze dziecko jest indywidualna jednostką społeczną, tworzącą materialny świat. Dziecko jest najpiękniejszym darem od Boga dla rodziców, dla kultury , dla narodu. Dlatego ważne jest aby poprzez właściwe działania pedagogiczne i socjoterapeutyczne dać „małemu człowiekowi" szanse poznania jak najwięcej, dostosowując do aktualnej wrażliwości emocjonalnej i możliwości sprawczej. Pamiętajmy o podmiotowości dziecka, jego subiektywnym odzwierciedleniu świata i o tym ze ono także ma prawo samodzielnie odkrywać.

Jan Paweł II w encyklice „Fides et ratio" zwraca się do ludzi nauki, do wychowawców słowami „ aby kontynuowali swoje wysiłki nie tracąc nigdy z oczu horyzontu mądrościowego, w którym do zdobyczy naukowych i technicznych dołączają się także wartości filozoficzne i etyczne, będące charakterystycznym i nieodzownym wyrazem tożsamości osoby ludzkiej. Przedstawiciele nauk przyrodniczych są w pełni świadomi tego, że poszukiwanie prawdy, nawet wówczas, gdy dotyczy ograniczonej rzeczywistości świata czy człowieka, nigdy się nie kończy, zawsze odsyła ku czemuś" (FR nr106). Identyfikując się ze słowami Jan Paweł II , oraz z własnym doświadczeniem, wiem ze dzieci odkrywają ze zdumieniem, ze żyją w świecie istot podobnych sobie , że zdziwienie to daje perspektywę do gromadzenia wiedzy, do poznawania prawdy i zasad, które określają zasady moralne i autosocjalizacje. Dziecko samo potrzebuje i poszukuje prawdy, zadaje pytania i posiada możliwości odkrywcze i sprawczej.

Z mojego chrześcijańskiego punktu widzenia, pedagogika alternatywna daje możliwość zaprezentowania postawy szacunku i miłości pedagoga wobec ucznia. Odpowiedzialnego bycia przy dziecku, asystowania przy jego rozwoju poznawczym, otwarcie się na dialog i stymulowanie aktywności. Opowiadając się za wolnością i równością, wiedząc ze każdy człowiek jest niepowtarzalną osobą z perspektywy prawdy i transcendencji.

Z uwagi na temat tych rozważań chciałabym podkreślić również sens pracy nauczyciela w systemie nauczania. Zwrócę uwagę na pedagogikę śladów kontra pedagogikę oczekiwań. Gdzie pierwsza z nich opiera się na automatycznym zapamiętywaniu podawanych treści a druga na praktycznym działaniu. Gdzie edukacja ma charakter percepcyjno - innowacyjny. Dziecko rozpoczynając naukę w szkole jest jak „czysta księga". Nowe doświadczenia wzbogacają, a urozmaicone formy aktywności oraz prawidłowo dobrana stymulacja powodują , ze uczeń zdobywa w odpowiednim czasie, nowe wiadomości i umiejętności praktyczne. Zadaniem pedagoga jest tak poprowadzenie aktywności dziecka, aby ono w sposób samodzielny potrafiło wykorzystać najlepiej jak potrafi swój własny potencjał możliwość, doskonaląc samego siebie. Poprzez alternatywne formy uczenia się dziecko stopniowo wchodzi w możliwość odpowiedzialności za własny proces dydaktyczny.

Chciałabym odwołać się również do systemu edukacyjnego Marii Montessori. Jest ona pionierką wśród reformatorów edukacji wczesnoszkolnej i twórcą wychowania wyzwalającego. Wprowadzając z początkiem XX wieku metodę do przedszkoli, dała przykład atrakcyjnej i indywidualnej stymulacji dziecka. Współcześnie idee wychowania są wykorzystywane w wielu krajach świata. Warto zaznaczyć, ze chyba nie ma pedagoga , który chociaż raz nie odwołałby się w swej pracy do tego systemu. Meble , sprzęty dostosowane do wieku i wzrostu dziecka a pomoce dydaktyczne działające na wyobraźnie, dają możność samodzielnego zdobywania wiedzy o świecie .W programie M. Montessori kompensacja i równość szans edukacyjnych jest podstawowym celem, zwłaszcza w pracy z dzieckiem niepełnosprawnym lub pochodzącym z rodziny patologicznej. Pedagog wspiera wychowanka w samodzielnym działaniu, pamiętając o jego indywidualnym rozwoju i zdolnościach . Zgodnie z zasadą, nie uczyć, tylko pozwalać na samodzielne uczenie się, podążając z dzieckiem i wnikliwie obserwować. Jeśli pojawi się pewna trudność, nie wyręczać dziecka , tylko pokierować się zasadą „Pomóż mi zrobić to samemu" Monachijski model Montessori daje możliwość współodpowiedzialnej pracy młodzieży pełnosprawnej z niepełnosprawną. Zintegrowany system uczy szacunku i pozytywnych zmian w rozwoju społecznym. Niezwykle ważne są predyspozycje i cechy osobowościowe samego nauczyciela. Wysokie kompetencje zawodowe, wiedza podparta bogatym doświadczeniem oraz prezentowanie odpowiedniego wzorca daje pedagogowi wysokie rezultaty w osiąganiu postawionych celów wychowawczych i dydaktycznych.

Dokonując wyboru miedzy różnymi teoriami wiedzy , różnymi podejściami pedagogicznymi dostrzegamy wielorakie bogactwo w literaturze. Pomimo wyraźnego postępu w tworzeniu autorskich programów, zrywania z wielowiekowym rygorem tradycyjnej szkoły, ciągle za mało mówi się o indywidualizacji nauczania. Ważne jest jednak, ze warunkiem skutecznego procesu dydaktycznego jest zmiana jaka dokonuje w dziecku. Warto doświadczyć dialogu pedagogicznego, który ukaże szacunek , pokorę i zrozumienie wobec ucznia.

Współcześnie jest wiele perspektyw w nauczaniu ale warto zastanowić się co jest najwłaściwsze i najchętniej dostrzegane przez samego ucznia. "Nowy obraz ucznia" to przede wszystkim dziecko dążące do samodzielności ,zaradności, asertywności , wykorzystujące wiedze w sposób praktyczny. Dziecko, jego świat, przeżycia, przestrzeń materialna, to ma największe znaczenie. Warto również zaznaczyć ze pedagogika wspomaga człowieka w uzyskaniu przez niego należnej wiedzy , wychowania oraz wartości.

Rola i znaczenie osoby Jana Pawła II , Janusza Korczak oraz Marii Montessori, w patrzeniu na dziecko, przybliża moje myślenie i chęć do stawania się pedagogiem z powołania. Podawane treści to skarbnica wiedzy i doświadczeń, to dostarczenie wzorców i otwarcie na drugiego człowieka. Polski nauczyciel powinien dostrzec ogromne możliwości w nauczaniu i pozwolić zainspirować się choćby jedna, alternatywną forma edukacji. Przejawi się to bowiem w satysfakcjonującej pracy i rozwinie zaangażowanie w nauczanie.

Dorota Choroszewska

studentka Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi

Bibliografia

• Edukacja alternatywna - dylematy teorii i praktyki, red. B. Śliwerski, Kraków 1992.

• Wiara i rozum - refleksje nad encykliką Jan Pawła II „Fides et ratio" ,

red . G. Witaszek, KUL 1999.

• Jak kochać dziecko, J. Korczak , Warszawa 2004.

• Pedagogika. Tom 1, , red. B. Śliwerski, Gdańsk 2006r.