Relacja z III Ogólnopolskiej Konferencji „Rozwój Szkolnictwa Zawodowego w Polsce i Unii Europejskiej"

III Ogólnopolska Konferencja „Rozwój Szkolnictwa Zawodowego w Polsce i Unii Europejskiej" została zorganizowana przez Centrum Nauki i Biznesu ŻAK, przy współpracy z Łódzkim Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego oraz Instytutem Nowych Technologii w dniu 22 października 2007 roku. Partnerami konferencji byli: Stowarzyszenie Dyrektorów i Nauczycieli Centrów Kształcenia Praktycznego, Loża Łódzka BCC, Regionalny Związek Pracodawców Prywatnych Ziemi Łódzkiej oraz Regionalny Związek Pracodawców w Łodzi. Temat wiodący tegorocznej edycji konferencji to: „Szkoły policealne jako alternatywa dla szkół wyższych". Poruszana tematyka skupiała się wokół szkolnictwa zawodowego w Polsce, w odniesieniu do głównych kierunków rozwoju systemu edukacji w krajach Unii Europejskiej. Głównym celem konferencji było omówienie możliwości poprawy kształcenia zawodowego oraz wypracowanie rozwiązań, które przyczynią się do zmniejszenia poziomu bezrobocia wśród absolwentów szkół ponadgimnazjalnych.

W konferencji udział wzięli przedstawiciele wydziałów edukacji urzędów miast, samorządów województw, kuratoriów oświaty, centrów kształcenia praktycznego, związków zawodowych, instytutów naukowych i badawczych, a także dyrektorzy szkół i placówek oświatowych, nauczyciele, uczniowie oraz studenci.

Widok ogólny sali obrad

W pierwszej części moderator konferencji, Janusz Moos - dyrektor Łódzkiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego, przedstawił 17 problemów dotyczących szkolnictwa zawodowego, między innymi - koncepcji jego zmian i rozwoju, powiązań z gospodarką, wyzwań, jakie przed nim stawia rozwój technologii informacyjnych, sposobu wdrażania do praktyki szkolnej modelu kształcenia modułowego, doskonalenia krajowego systemu kwalifikacji zawodowej, organizacji i systemu doradztwa zawodowego i in.

Bożena Napieralska oraz Jarosław Owsiański, wizytatorzy Kuratorium Oświaty w Łodzi, w imieniu Barbary Kochanowskiej - Łódzkiego Kuratora Oświaty, przedstawili główne kierunki rozwoju kształcenia zawodowego w województwie łódzkim. Opierając się na przeprowadzonych badaniach oraz analizach wyników tegorocznego naboru elektronicznego do szkół ponadgimnazjalnych zdiagnozowali najistotniejsze potrzeby w obszarze kształcenia zawodowego.

Następnie dyrektor Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Łodzi, Jacek Człapiński, wygłosił referat nt. „Strategia rozwoju szkolnictwa zawodowego". Omówił zmiany w strukturze sieci szkół ponadgimnazjalnych miasta Łodzi w latach 2004-2006 oraz zmiany w naborze do tych szkół w wymienionym okresie. Zaprezentował także projekt strategii rozwoju kształcenia zawodowego w szkołach ponadgimnazjalnych prowadzonych przez miasto Łódź. Celem tej strategii jest tworzenie warunków do organizowania i prowadzenia kształcenia zawodowego z uwzględnieniem potrzeb rynku pracy i idei uczenia się przez całe życie. Kolejnym poruszonym tematem był innowacyjny projekt, dotyczący progów punktowych podczas naboru do szkół ponadgimnazjalnych, zrealizowany w tym roku w Łodzi.

Lucja Orzechowska z Departamentu Edukacji, Kultury i Sportu Urzędu Miasta Białystok przedstawiła działania miasta Białegostoku na rzecz poprawy jakości kształcenia zawodowego. Zaprezentowała ona strategię miasta dotyczącą kształcenia zawodowego realizowaną w obszarze racjonalizacji sieci szkolnictwa, unowocześnienia oferty edukacyjnej, promocji kształcenia zawodowego, rozwoju doradztwa zawodowego i in.

Następnie głos zabrał Janusz Moos - dyrektor Łódzkiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego. Wygłosił on referat współautorstwa Małgorzaty Siennej „Modularyzacja kształcenia zawodowego. Standardy kwalifikacji zawodowych", w którym przedstawił istotę i znaczenie modularyzacji kształcenia zawodowego oraz omówił prace nad standaryzacją kwalifikacji zawodowych. Zaakcentował również problem wdrożenia do praktyki edukacyjnej tych koncepcji pedagogicznych, które wyznaczają nowe zadania dla edukacji oraz zasygnalizował sprawę organizacji w praktyce kształcenia zadaniowego z uwzględnieniem metod projektowych i różnych procesów ukierunkowanych na kształtowanie umiejętności intelektualnych i praktycznych.

Anna Koludo i Dominik Goss, przedstawiciele Ośrodka Edukacji Informatycznej Łódzkiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego, wygłosili referat nt. "Integracja systemów informatycznych a przemiany w kształceniu zawodowym". Przedstawili oni ideę integracji systemów informatycznych oraz jej ogromne zalety w nowoczesnym przemyśle wynikające z możliwości stałego monitorowania produkcji, weryfikacji planów produkcji oraz jej lepszego prognozowania i zarządzania, również poprzez Internet. Wskazali na bardzo dynamiczny rozwój branży IT oraz niedostosowanie szkolnictwa zawodowego do tego rozwoju.

W dalszej części konferencji Maria Krysakowska, kierownik Oddziału Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego Kuratorium Oświaty w Krakowie, omówiła program działań wspierających kształcenie zawodowe, przygotowany przez Małopolskiego Kuratora Oświaty na lata 2007-2010.

W swoim wystąpieniu Sławomir Fater, dyrektor Publicznej Policealnej Szkoły Nowoczesnych Technologii dla Dorosłych, przedstawił w imieniu Wiesławy Zewald - wicedyrektora Departamentu Kultury i Edukacji Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi, główne działania w zakresie kształcenia zawodowego, wynikające ze Strategii Rozwoju Województwa Łódzkiego na lata 2007-2020.

Ważny głos w dyskusji padł ze strony przedstawiciela pracodawcy - Karoliny Grabowskiej z firmy Philips Lighting SA w Pabianicach. Zobrazowała ona obecną sytuację firmy borykającej się z problemami kadrowymi związanymi z aktualną sytuacją na rynku pracy oraz oczekiwania pracodawców wobec absolwentów szkół zawodowych.

Małgorzata Sienna, Małgorzata Bartosiak i Małgorzata Redlicka, doradcy zawodowi reprezentujący Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego, omówiły ideę poradnictwa zawodowego zorientowanego na osiąganie kluczowych celów edukacyjnych, a w szczególności prace nad modelowaniem szkolnego doradztwa zawodowego. Przedstawiły również opracowany przez Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego i wdrożony w łódzkich szkołach model usług doradczych.

W dalszej części konferencji Aneta Jakonis, dyrektor ds. Kształcenia CNiB Żak, wygłosiła referat na temat szkół policealnych jako alternatywy dla szkół wyższych. Zaprezentowała ona możliwości, jakie dają szkoły policealne, przedstawiła wskaźniki ilościowe słuchaczy poszczególnych kierunków kształcenia oraz zobrazowała sytuację absolwentów tych szkół na rynku pracy.

Aneta Madziara, konsultant w Łódzkim Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego, wygłosiła komunikat na temat kształcenia zawodowego młodzieży niepełnosprawnej. Podkreśliła ona szczególną rolę, jaką praca odgrywa w życiu tych osób oraz wskazała na obszary w szkolnictwie zawodowym osób niepełnosprawnych, które wymagają szczególnego rozwoju.

Przedstawiciel Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej, Andrzej Szymczak, ukazał ideę i sposób przeprowadzania zewnętrznego egzaminu zawodowego potwierdzającego obecnie kwalifikacje zawodowe absolwentów szkół oraz nakreślił krótko projekt zmian w tym egzaminie.

W dyskusji głos zabrał redaktor naczelny naszego portalu, red. Włodzisław Kuzitowicz.

Treści wystąpień i sformułowane przez uczestników konferencji podczas dyskusji komunikaty upoważniają do stwierdzenia, iż zorganizowana konferencja rekomenduje następujące rozwiązania:

1. Wdrożyć do praktyki szkół zawodowych model systemu kształcenia modułowego. Warunki umożliwiające uruchomienie tego procesu wymagają:

• zorganizowania kursów i warsztatów metodycznych dla dyrektorów

i nauczycieli szkół zawodowych na temat kształcenia modułowego - zadaniowego,

• włączenia tematyki kształcenia modułowego do szkolnych systemów doradztwa zawodowego,

• opracowania materiałów dydaktycznych wspomagających organizację procesu kształcenia zawodowego,

• wprowadzenia PORTFOLIO jako ważnego elementu wartościowania osiągnięć ucznia.

2. Wprowadzić zmiany w prawie oświatowym dotyczącym kształcenia zawodowego (konieczne są zmiany programowe oraz reforma szkolnictwa zawodowego w zakresie długości cyklu kształcenia oraz włączenie do klasyfikacji zawodów szkolnych nowych zawodów potrzebnych na rynku pracy, m.in. szwacz (konfekcjoner dzianin), mechanik narzędziowy, mechatronik pojazdów samochodowych.

3. Wypracować nowy model współdziałania organów prowadzących szkoły, dyrektorów szkół zawodowych, izb rzemieślniczych, organizacji pracodawców oraz powiatowych urzędów pracy w zakresie dostosowania oferty kształcenia szkół zawodowych do zmieniających się potrzeb lokalnego rynku pracy.

4. Wprowadzić regulacje prawne umożliwiające szybszą reakcję systemu edukacji na nowe zawody pojawiające się na rynku pracy.

5. Zrezygnować z kategorii „nauczyciel zajęć teoretycznych", „nauczyciel praktycznej nauki zawodu" na rzecz kategorii „nauczyciel kształcenia zawodowego" ze względu na pełną integrację w systemie modułowym kształcenia teoretycznego z praktycznym (kształcenie w jednostkach modułowych) oraz ustalić pensum dydaktyczne 18-godzinne dla nauczycieli kształcenia zawodowego modułowego.

6. Umożliwić prowadzenie zajęć edukacyjnych, ukierunkowanych na osiąganie kwalifikacji specjalistycznych, przez ekspertów - specjalistów firm współpracujących ze szkołami poprzez zawieranie umów o dzieło (stawki dla wybitnych specjalistów powinny być ustalone przez dyrektorów szkół w wyniku wartościowania pracy edukacyjnej po uzgodnieniach z organem prowadzącym).

7. Upowszechnić w szkołach zawodowych nowe koncepcje edukacji zawodowej, w tym metodę projektów jako ważną strategię kształcenia zawodowego (spotkania edukacyjne dla dyrektorów szkół i nauczycieli kształcenia zawodowego, publikowanie informacji o drogach uczenia się, treściach ćwiczeń i procedurach postępowania ucznia podczas uczenia się na drodze indukcyjnej - „od zadania zawodowego do struktury teoretycznej").

8. Upowszechnić w szkołach zawodowych koncepcję procesów edukacyjnych ukierunkowanych na osiąganie kwalifikacji ponadzawodowych, ogólnozawodowych, podstawowych dla zawodu i specjalistycznych (zawód jako układ kwalifikacji).

9. Lepsze powiązanie szkolnego systemu edukacji zawodowej z rynkiem pracy wymaga wprowadzenia w klasach programowo najwyższych specjalizacji zawodowej umożliwiającej osiągnięcie konkretnej kwalifikacji zawodowej zapotrzebowanej przez pracodawców oraz zróżnicowania i rozszerzenia kształcenia w szkołach policealnych (kształcenie w zróżnicowanych krótkich cyklach na podbudowie liceum ogólnokształcącego lub liceum profilowanego

i kształcenie dorosłych) patronowanych przez firmy prowadzące działalność produkcyjną lub usługową, a zajęcia praktyczne na unikatowych stacjach dydaktycznych powinny być prowadzone w centrach kształcenia praktycznego w wyniku kontraktowania usługi edukacyjnej.

10. Współczesną edukację zawodową należy rozważać nie tylko w kontekście prakseologicznym (działaniowym, osiąganie kwalifikacji zawodowych zgodnych z wymaganiami gospodarki), ale również humanistycznym (między innymi - kompetencje wynikające z ukształtowanych umiejętności funkcjonalnych, równoważenie potrzeb gospodarki z zapewnianiem przez szkołę pełnego rozwoju człowieka).

11. Szczególnie ważnym celem współczesnego kształcenia zawodowego

w obliczu dynamicznych przemian w gospodarce jest ukształtowanie umiejętności samodzielnego pobieranie informacji przez ucznia (zamiast panującego powszechnie dostarczania mu jej przez nauczyciela) oraz umiejętności pozwalających uruchomić mechanizmy aktywności zawodowej (poszukiwanie zatrudnienia, negocjacje, kreatywność, odpowiedzialność)

i przygotować kształcących się do pracy na różnych stanowiskach o podobnej technologii i warunkach ciągłej zmienności zadań i stałego wzrostu wymagań stawianych pracownikom (zwiększenie poziomu dyspozycyjności pracownika, uelastycznienie kształcenia zawodowego wobec zmiennego zapotrzebowania gospodarki).

12. W edukacji przedzawodowej istnieje pilna potrzeba wprowadzenia procesów nauczania - uczenia się techniki również w wymiarze ekonomicznym, środowiskowym, społecznym i humanistycznym (edukacja metatechniczna).

13. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych, a w tym kształtowanie umiejętności myślenia i działania przedsiębiorczego powinno wynikać z celów rozwoju szkolnych systemów edukacji i z uzyskanego statusu szkoły przedsiębiorczej.

14. Powiązanie działalności centrów kształcenia praktycznego, centrów kształcenia ustawicznego i placówek doskonalenia nauczycieli znacząco wpłynie na jakość systemu edukacji ustawicznej ze względu na możliwość wykorzystania zasobów materialnych centrów kształcenia praktycznego

do osiągania przez dorosłych kwalifikacji zawodowych, kształtowania umiejętności praktycznych uczniów różnych szkół i profili zawodowych oraz doskonalenia umiejętności zawodowych nauczycieli.

15. Wobec dużej dynamiki zmian na rynkach pracy i wynikających stąd trudności w prognozowaniu zapotrzebowania na określone zawody należy udoskonalać model systemu edukacji prozawodowej, z uwzględnieniem skutecznego doradztwa zawodowego, w którym istotną rolę pełnić będą udoskonalone licea profilowane i szkoły policealne.

16. Wprowadzić system powiązań i zależności pomiędzy podstawą programową, programami, standardami kwalifikacji zawodowych i standardami egzaminacyjnymi; brak takiego systemu komplikuje efektywne prowadzenie procesu kształcenia i egzaminowania, głównie w zwodach szerokoprofilowych.

17. Rozwinąć sieć szkół zawodowych, zgodnie z kierunkiem rozwoju danego regionu oraz zmieniającym się zapotrzebowaniem pracodawców na pracowników, ze szczególnym uwzględnieniem szkół policealnych na podbudowie liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum (zróżnicowany cykl kształcenia). Ponadto umożliwić prowadzenie w zespołach szkół zawodowych wydziałów dla uczniów pracujących.

18. Zorganizować system promocji różnych form szkolnictwa zawodowego

na szczeblu regionalnym i lokalnym, w tym również kształcenia ustawicznego osób dorosłych.

19. Podjąć działania mające na celu zwiększenie rangi społecznej osób

z wykształceniem zawodowym.

20. Powiązanie w szkolnym systemie kształcenia zawodowego podsystemów edukacji uczniów (zajęcia stacjonarne dla uczniów szkół prozawodowych

i zawodowych wynikające z przyjętych standardów organizacyjnych)

i podsystemów edukacji dorosłych (między innymi - łączenie procesów osiągania kwalifikacji zawodowych z pracą zawodową) może stanowić ważny kierunek rozwoju szkół zawodowych i służyć budowaniu rozszerzonej szkolnej oferty edukacyjnej.

21. Doposażyć szkoły zawodowe w stanowiska technodydaktyczne dla potrzeb kształcenia ogólnozawodowego oraz bieżącą informację techniczną (pozyskanie na ten cel środków z budżetu państwa i z funduszy unijnych).

22. Propagować wiedzę o edukacyjnych programach unijnych skierowanych

do szkół zawodowych; wspierać szkoły przygotowujące projekty w ramach takich programów.

23. Stworzyć warunki do współpracy szkół zawodowych z otoczeniem gospodarczym tj. instytucjami rynku pracy, przedsiębiorcami i pracodawcami (zawieranie porozumień, które ułatwią poszukiwanie miejsc realizacji praktycznej nauki zawodu, umożliwią kontakt z ewentualnym pracodawcą oraz stworzą możliwość zwiększenia poziomu jakości kształcenia i dostosowania kształtowanych umiejętności absolwentów do oczekiwań pracodawców).

24. Wprowadzić system koordynacji oraz monitorowania głównych kierunków kształcenia w relacji województwo - powiat - gmina, z uwzględnieniem bieżących potrzeb rynku pracy.

25. Opracować krajowy system orientacji i poradnictwa zawodowego dla edukacji, na bazie którego będą przygotowywane rozwiązania na szczeblu lokalnym.

26. Zorganizować w każdym gimnazjum wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego (powołanie zespołów zadaniowych i liderów tych zespołów, uruchomienie i prowadzenie procesów doradczych).

27. Podjąć prace nad włączeniem do systemu kształcenia przedzawodowego działań zorientowanych na orientację zawodową uczniów szkół podstawowych i gimnazjów.

28. Upowszechnić ideę budowania partnerstwa na rzecz szkolnego doradztwa zawodowego (współpraca z pracodawcami, rodzicami, instytucjami rynku pracy, biurami karier, szkolnictwem ponadgimnazjalnym, instytucjami prowadzącymi kształcenie nieformalne).

29. Dostosować szybkość zmian w procesie kształcenia kadry informatycznej

w zakresie tworzenia nowych kierunków oraz zmian w programach do bardzo dynamicznego rozwoju nowych technologii w branży IT.

30. Wzbogacić ofertę szkolnictwa zawodowego dla młodzieży niepełnosprawnej oraz uelastycznić ją tak, aby mogła być dostosowywana do indywidualnych potrzeb wymagającego odbiorcy.

31. Rozważyć koncepcję kształcenia zawodowego realizowanego w ramach kształcenia nieformalnego powiązanego z kształceniem formalnym.

Rekomendację opracował zespół w składzie:

Janusz Moos

Małgorzata Bartosiak

Krystyna Jankowska

Joanna Pastusiak