Autor kładzie nacisk w całym tekście na praktyczną stronę pedagogiki, na możliwości łączenia teorii z praktyką jako głównego celu badań pedagogicznych.

Pozycję tworzy, oprócz wstępu i zakończenia, sześć rozdziałów wprowadzających w problematykę metodologii badań pedagogicznych. W pierwszym rozdziale znajdujemy odpowiedź na pytanie, jakie są podstawowe problemy badawcze w pedagogice. Znajdują się tam informacje dotyczące pytania rozstrzygnięcia, pytania uzupełnienia (tzw. dopełnienia), pytania o zmienne i relacje między zmiennymi, wyróżnianie celów poznawczych, teoretycznych i praktycznych. Znajdziemy tam również autorski podział na problemy badawcze, który tworzą pomost między teorią a praktyką, a mianowicie:

• problemy metateoretyczne,

• problemy metametodologiczne,

• problemy teoretyczne,

• problemy teoretyczno - praktyczne,

• problemy ściśle praktyczne.

W kolejnym rozdziale mowa jest o badaniach empirycznych ilościowych i jakościowych w pedagogice. Autor przedstawia korzyści i mankamenty prowadzenia obu rodzajów badań wskazując we wnioskach, iż najkorzystniejsze jest ich połączenie tak, by się nawzajem nie wykluczały, tylko uzupełniały.

Trzeci rozdział wprowadza czytelnika w Pedagogiczne badania historyczne i porównawcze. Autor przypomina w tekście o ważności takich parametrów życia człowieka, jak czas i przestrzeń, wskazując w ten sposób ważność uwzględniania ich w badaniach na gruncie pedagogiki. W strukturze badań historycznych wyróżnia dwie sfery ich podejmowania, a mianowicie - historia wychowania i historia myśli pedagogicznej. Najlepszą ilustrację tego drugiego podejścia jest wydana także przez GWP praca pod red. Sławomira Sztobryna i Małgorzaty Świtki - Parerga. W drugiej części rozdziału odnoszącej się do badań porównawczych autor wyjaśnia ich istotę i przedmiot badań w kontekście krajowym i międzynarodowym.

W kolejnym rozdziale zatytułowanym Pedagogiczne badania teoretyczno - praktyczne odnajdujemy autorski podział badań pedagogicznych. Stanisław Palka wyróżnia bowiem:

• Badania metateoretyczne, metametodologiczne

• Badania teoretyczne

• Badania teoretyczno - praktyczne

• Badania ściśle praktyczne.

Kryterium takiej klasyfikacji stanowią wymienione powyżej problemy badawcze w pedagogice. W rozdziale tym znajdziemy przede wszystkim analizę badań teoretyczno - praktycznych, które można realizować według modelu badań przyrodniczych oraz humanistycznych. Pedagogika jako nauka czerpie z dorobku innych nauk. W rozdziale pt. Badania z pogranicza pedagogiki i nauk pomocniczych dowiadujemy się o tym, co i jak pedagogika zapożycza i przekształca na swoim gruncie w badaniach pedagogicznych, a także otrzymujemy syntetyczną charakterystykę różnych subdyscyplin tej nauki.

Ostatnim tematem w pozycji, który podjął autor jest twórcze powiązanie badań pedagogicznych z praktyką szkolną. W tym rozdziale wiele treści niestety powtarza się z wcześniejszych rozdziałów, akcentując po raz kolejny celowość podejmowania badań pedagogicznych. Palka uczula nas przede wszystkim na potrzebę podjęcia działań na rzecz dialogu między naukowcami i nauczycielami.

Bibliografia w recenzowanej pozycji jest bardzo bogata. Szkoda tylko, że nie została zebrana w jednym miejscu. Na końcu książki znajduje się tylko literatura zalecana, gdzie wymienione są podstawowe podręczniki poruszające zagadnienia metodologiczne. Resztę szczegółowych pozycji znajduje się w przypisach. Wydaje mi się, że można by było rozbudować bibliografię na końcu książki o literaturę poszerzającą i zebrać tam dane bibliograficzne cytowanych czy przywoływanych w przypisach pozycji.

W każdym rozdziale znajdują się przykładowe analizy dla wybranego rodzaju badań. Autor w ten sposób, po teoretycznym wstępie, ukazuje metodologię badań od strony praktycznej. Swoją koncepcję podsumowuje w następujących słowach. „Dobrze będzie, gdy ambicje kształtowania metodologii badań pedagogicznych, a szerzej rzecz ujmując - metodologii pedagogiki, będą przejawiać osoby dostrzegające sens budowania teoretycznej wiedzy pedagogicznej, która będzie świadectwem wysokiego poziomu naukowego pedagogiki oraz stanowić będzie naturalnego sprzymierzeńca dla praktyki wychowania, kształcenia i samokształtowania człowieka."[ S. Palka, Metodologia. Badania. Praktyka pedagogiczna, GWP, Gdańsk 2006, s. 140]

Wszystkie teksty kończy jakaś myśl, która podsumowuje treść zawartą w rozdziale. Jest to ciekawy i szeroki sposób innego spojrzenia na badania naukowe. Książka skierowana jest przede wszystkim dla początkujących badaczy, studentów zaczynających przygodę z badaniami pedagogicznymi, jak również jest dużą pomocą dla prowadzących przedmiot metodologia badań pedagogicznych i pokrewnych. Wprowadza nas bowiem w rodzaje badań pedagogicznych, zapoznaje szczegółowo z literaturą dotyczącą badań stosowanych w pedagogice i podaje praktyczne zastosowanie badań pedagogicznych. Autor poprzez tę jakże syntetyczną publikację starał się przekazać nam myśl swoje przesłanie, by pedagog starał się (...) wspomagać praktykę pedagogiczną, wychodząc z założenia, że pedagogika jest nie tylko nauką teoretyczną, lecz także praktyczną i owa praktyczna użyteczność tej nauki nadaje jej wartość użyteczności społecznej." [ibidem s. 42]

Opiniowaną książkę polecam wszystkim, którzy pragną uporządkować swoją wiedzę metodologiczną, chcą podjąć własne badania i potrzebują w tym celu swoistego rodzaju przewodnika, małego, podręcznego elementarza do metodologii badań.

Tomasz Klemczak

Autor jest doktorantem w Katedrze Teorii Wychowania UŁ