W obecnej sytuacji szkolnej, związanej z wprowadzeniem oceniania zewnętrznego, w wielu szkołach istnieje przesadne nastawienie na rywalizację

Osiągnięcia szkolne uczniów z Syndromem Nieadekwatnych Osiągnięć Szkolnych

Pojęcie Syndromu Nieadekwatnych Osiągnięć Szkolnych wprowadziła D. Ekiert-Grabowska(1994 r.) za angielskim „underachievement syndrome", definiowanym jako niepowodzenie jednostek uzdolnionych, których uzdolnienia nie są wykorzystywane na miarę ich możliwości. Do tej grupy osób zaliczani są uczniowie o wysokiej inteligencji, często dużo wyższej niż przeciętna, których osiągnięcia szkolne w postaci ocen są dużo niższe niż ich możliwości. Problem nieadekwatnych osiągnięć szkolnych pociąga za sobą skutki negatywne dla ucznia, jak również ma swoje głębsze tło społeczne. Uczniowie ci oceniają szkołę jako nudną, a za słabe własne oceny szkolne obwiniają nauczycieli. Na ujawnienie się symptomów SNO duży wpływ ma środowisko rodzinne ucznia i szkoła, w której nie uwzględnia się indywidualizacji kształcenia, gdzie ominuje silna rywalizacja i stres szkolny oraz zbyt duży nacisk na zewnętrzną ocenę i przesadną koncentrację na porażkach i błędach.

Nauczyciele, krytykując uczniów na forum klasy za uzyskane wyniki nauczania, pogłębiają i utrwalają problem. W obecnej sytuacji szkolnej, związanej z wprowadzeniem oceniania zewnętrznego, w wielu szkołach istnieje przesadne nastawienie na rywalizację, co stanowi zagrożenie dla utrwalania się wśród zdolnych uczniów symptomów SNO.

Badania przeprowadzone przez B. Dyrdę pokazały, że na terenie klasy mogą być uczniowie, którzy nie wykorzystują swoich możliwości. Problem ten dotyczy około 10% badanej grupy. Badania ujawniły podstawowe niedoskonałości dzisiejszej szkoły, związane z niedostrzeganiem i często utrudnianiem rozwoju twórczego uczniów. Środowisko szkolne ucznia, klasa, a szczególnie nauczyciele, mają wpływ na występowanie u uczniów zdolnych symptomów SNO.

Przyczynami szkolnymi aktywizującymi negatywne postawy uczniów w postaci Nieadekwatnych Osiągnięć Szkolnych są:

• brak właściwej diagnozy psychologiczno-pedagogicznej, w wyniku której uczniowie są postrzegani jako mało zdolni, co w efekcie powoduje obniżanie wymogów szkolnych wobec tych uczniów;

• podczas procesu dydaktyczno-wychowawczego brak podmiotowości w podejściu do ucznia i przejawianie przez nauczyciela postawy dominującej i manipulacyjnej, co powoduje bierność i uległość, a w efekcie brak motywacji do nauki, która odbierana jest jako działania nakazowe;

• brak obiektywizmu ocen i w efekcie zaniżona samoocena uczniów;

• nie stwarzanie przez szkołę odpowiednich warunków dla ujawniania twórczości. W edukacji szkolnej dominuje rutyna. Wielu nauczycieli preferuje pamięciowe metody nauczania, nie postrzega przejawów kreatywności, jako zachowań charakterystycznych dla uczniów zdolnych. Nie stymuluje się twórczości uczniów.

Aby zrealizować zamierzenia reformatorów oświaty, związane z wyposażeniem uczniów w niezbędne umiejętności i kompetencje myślenia kreatywnego, poszukiwania i znajdowania informacji, oceny, weryfikacji, samodzielnego uczenia się i autoewaluacji, współpracy, sprawnego porozumiewania się, integracji wiedzy, potrzebni są nauczyciele, którzy będą wiedzieli, jak skutecznie wykorzystywać potencjał ucznia, być jego przewodnikiem i doradcą, którzy potrafią wskazać mu obszary adekwatne dla realizacji własnych planów i ambicji edukacyjnych.( Dyrda) Uczniowie z SNO są uczniami zdolnymi, a mimo to ponoszą niepowodzenia szkolne. W literaturze psychologicznej i pedagogicznej niepowodzeniami szkolnymi są rozbieżności między umiejętnościami, nawykami i wiadomościami, które opanował uczeń, a stawianymi mu oczekiwaniami co powinien opanować. Przyczynami niepowodzeń szkolnych ucznia są:

Przyczynami niepowodzeń szkolnych ucznia są:

1. czynniki tkwiące w uczniu jako przyczyny somatyczne, emocjonalne, zaburzenia i uszkodzenia centralnego układu nerwowego oraz wady fizyczne i choroby somatyczne:

2. przyczyny społeczne, które dotyczą warunków i procesów uczenia się,

3. czynniki środowiskowe, do których należy zaliczyć warunki socjalne, więź emocjonalną z rodziną i postawy rodzicielskie.

Niepowodzenia szkolne są przyczyną zaniżania w oczach ucznia własnej samooceny - takie stanowisko prezentuje wielu pedagogów i psychologów. Zostało ono potwierdzone w podjętych badaniach przez B. Dyrdę, z których „wypływa wniosek, że większość badanych uczniów z SNO posiada nieadekwatną samoocenę w zakresie swoich zdolności intelektualnych"(Dyrda). Samoocena i związana z nią samoakceptacja wpływają modyfikująco na kierunek i sposób zachowania się uczniów w danej sytuacji zadaniowej. Wpływ ten odnosi się do poziomu motywacji i wysiłku wkładanego w działanie. Wypełnianie obowiązków szkolnych przez uczniów w dużej mierze zależy od ich poziomu samooceny.

Kluczem do świadomego życia, mądrze zaplanowanych działań i osiągnięcia własnych celów jest poczucie własnej wartości, czyli samoocena. Składa się na niską samoocenę w zakresie osiągnięć szkolnych i pozaszkolnych. Szkoła jest miejscem, gdzie codzienne kontakty ucznia z nauczycielami, rówieśnikami, kształtują poczucie własnej wartości oraz wpływają na sposób myślenia o sobie. „Zaniżona samoocena odbija się negatywnie na różnych obszarach związanych z działalnością szkolną dziecka, między innymi na jego kontaktach interpersonalnych w klasie, niezaspokojeniu potrzeby bezpieczeństwa, tożsamości, zaniżonych aspiracjach związanych z osiągnięciami szkolnymi, obawą przed sytuacjami nowymi i niechęcią do podejmowania ryzyka"( Dyrda s. 134-135). Również badania Borzyma (1978 r), Kmiecika (w 1978 r) i Tucholską (1979. r) potwierdzają istnienie ścisłego związku między osiągnięciami szkolnymi uczniów a samooceną. Nastawienie ucznia na niepowodzenie uruchamia ponadto mechanizm samospełniającej się przepowiedni, stąd tak ważną sprawą jest szersze podnoszenie aspektu samooceny i jego związku z uzyskiwanymi wynikami podjętych działań, w tym podczas egzaminów zewnętrznych. Problematyka ta dotyczy wszystkich uczniów, a szczególnie tych, którzy z jakichkolwiek przyczyn doznawali porażek edukacyjnych. Do tej grupy uczniów należy zaliczyć osoby z dysleksją rozwojową.

Dr Teresa Wejner

Bibliografia:

D. Ekiert-Grabowska , Syndrom Nieadekwatnych Osiągnięć Szkolnych, Życie Szkoły,1994.Nr.3

B. Dyrda, Syndrom nieadekwatnych osiągnięć jako niepowodzenie szkolne uczniów zdolnych. Diagnoza i terapia, IMPULS, Kraków 2000