Innowacje i odpowiedzialność

„Twoje jutro zaczniesz dziś" - hasło programu „Szkolna Akademia Innowacji i Odpowiedzialności" - projekty rozwojowe dla szkół przez 14 miesięcy było myślą przewodnią działań podejmowanych na rzecz uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli pięćdziesięciu łódzkich szkół.

Projekt realizowany był na terenie Łodzi, przez Centrum Służby Rodzinie - organizację prowadzącą działalność pożytku publicznego w strukturze Archidiecezji Łódzkiej, a finansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego. Wyzwanie było poważne, bowiem program zajął pierwsze miejsce w Polsce na liście rankingowej projektów zakwalifikowanych do realizacji. Działania, których głównym celem było wyrównywanie szans edukacyjnych, rozpoczęto 1 lutego 2007 roku, a zakończono 31 marca 2008 roku.

„Rodzice odpowiedzialni za szkołę, nauczyciele odpowiedzialni za uczniów, uczniowie odpowiedzialni za swoje życie" - przesłanie projektu nadawało kierunek podejmowanym działaniom. Celowo połączono tutaj innowacje z odpowiedzialnością, wychodząc z założenia, że innowacyjny rozwój społeczności szkoły jest niemożliwy bez odpowiedzialności za podejmowane działania. Ta odpowiedzialność za edukację wymusza integralny rozwój kapitału ludzkiego, bowiem wszelki kryzys edukacji został w projekcie zdiagnozowany jako przede wszystkim kryzys osobowy. Aby zmienić tę sytuację prowadzono zajęcia pozalekcyjne i pozaszkolne, warsztaty, konferencje i szkolenia, wydawano publikacje, przekazywano nauczycielom pomoce dydaktyczne. Większość tych działań realizowano siłami zatrudnionych pracowników projektu, z których wszyscy posiadali wyższe wykształcenie i przygotowanie pedagogiczne.

Partnerem merytorycznym działań była m.in. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Łodzi, z prof. dr. hab. Bogusławem Śliwerskim - członkiem PAN i wiceprzewodniczącym Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego na czele. Patronat medialny objęła m.in. gazeta.edu.pl. Sam program był efektem międzysektorowej współpracy środowisk skupionych w klastrze „liderów łódzkiej oświaty" oraz wynikiem odbywających się co roku w Łodzi Szczytów w Sprawach Dzieci. Dokumenty Końcowe Szczytów zawierają propozycje konkretnych działań na rzecz uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli. Ponieważ administracja samorządowa nie była w stanie zrealizować części tych propozycji, przygotowano projekt „Szkolna Akademia Innowacji i Odpowiedzialności".

Projekty dla szkół

W programie unikano akcyjności. Stawiano na trwałe, systemowe zmiany. Wszelkie działania podejmowane dla uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli były elementem tworzonego projektu rozwojowego, który był weryfikowany przez superwizorów. Starano się przy tym maksymalnie odciążyć pracowników szkoły i nie zakłócić potencjału, jaki powinni oni inwestować w edukację i wychowanie; dlatego czynności związane z organizacją zadań w ramach projektu wykonywało Centrum Służby Rodzinie, współpracując z dyrekcjami i nauczycielami szkół na zasadzie partnerstwa i doradztwa.

W programie udział wzięła społeczność 50 łódzkich szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych; chętnych było dwa razy więcej. Wybrano te szkoły, które miały najwięcej uczniów dojeżdżających z obszarów wiejskich lub znajdujących się w innej, negatywnej sytuacji społecznej. Wśród zakwalifikowanych szkół były także młodzieżowe ośrodki wychowawcze dla młodzieży niedostosowanej społecznie i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze dla młodzieży niepełnosprawnej.

Aby spełnić oczekiwania Beneficjentów Ostatecznych, projekty rozwojowe rozpoczęto od dogłębnej diagnozy. Okazało się, że nauczyciele oczekują szkoleń przede wszystkim z zakresu motywowania uczniów do nauki i pomocy uczniom zachowującym się agresywnie, a uczniowie w przypadku problemów zwracają się o pomoc przede wszystkim do rówieśników i rodziców, zaś dużo rzadziej do wychowawcy lub pedagoga.

Projekty rozwojowe, w tym ekspertyzy superwizorów, nakłaniały pracowników szkoły do wprowadzenia trwałych zmian w placówkach. Z wyników ewaluacji wiemy, że wielu uczniów uczestniczących w zajęciach pozaszkolnych w ramach projektu, kontynuuje rozwój swoich pasji także po jego zakończeniu. Szkoły, które otrzymały na koniec programu indywidualnie dostosowany projekt rozwojowy w formie dokumentu, same mają możliwość wdrażania dalszych zmian w placówkach, aby stały się one bardziej przyjazne uczniom, rodzicom i nauczycielom.

Rezultaty

Początkowo zakładano, iż program obejmie pomocą 15.000 uczniów i 400 nauczycieli. Ostatecznie wzięło w nim udział ponad 22.000 uczniów, z czego prawie 16.000 uczniów skorzystało z warsztatów rozwijających umiejętności kluczowe, 1000 z zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych, ponad 600 zdobyło dyplom „Przyjaciel Miasta Łodzi" wydany za poznanie kultury społeczności lokalnej; przeszkolono prawie 2000 nauczycieli i 400 rodziców uczniów. Aby likwidować bariery społeczne i ekonomiczne uczniów, szczególnie z obszarów wiejskich, część z nich było odwożonych po zajęciach do domu specjalnie wynajętym transportem.

Uczniowie i nauczyciele otrzymali specjalnie przygotowane publikacje. Przy wyborze ich formy kierowano się oczekiwaniem innowacyjności i odpowiedzialności. Dlatego mają one formę skoroszytową, kolorową, komiksową i dotyczą bezpośrednio spraw interesujących Beneficjentów Ostatecznych. Projekt promowany był także w Polsce i za granicą przez wystąpienia publiczne, plakaty, foldery, materiały multimedialne. Stanowiska wystawiennicze projektu, jako wartość dodana, uruchomione zostały także podczas znaczących wydarzeń, m.in. XIV Łódzkich Dni Rodziny, IV Światowego Kongresu Rodzin, międzynarodowych konferencji w Lizbonie i Bradford.

Plakat „Wybrane Procedury Postępowania Wobec Niepełnoletnich Uczniów w Szkole" pierwotnie był tylko załącznikiem do publikacji dla nauczycieli. Został on wypracowany nieodpłatnie przez klaster „liderów łódzkiej oświaty". Ponieważ bardzo wielu nauczycieli i pracowników otoczenia systemu oświaty z całej Polski zgłosiło się do Centrum Służby Rodzinie z prośbą o udostępnienie plakatu, wprowadzono zmianę we wniosku. W efekcie uzyskano rekomendację dla plakatu wydaną przez Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej, wydrukowano plakat w ilości 30 tys. sztuk i udostępniono go wszystkim zainteresowanym w całej Polsce. W sytuacjach kryzysowych plakat pomaga podjąć szybką i właściwą decyzję, aby najlepiej pomóc uczniowi.

Do monitorowania rezultatów projektu wykorzystano Strategiczną Kartę Wyników - metodę stosowaną dotąd głownie przez przedsiębiorstwa. Wybrane dane analizowane były pod kątem perspektyw: przede wszystkim beneficjenta, a także procesów wewnętrznych, finansowej i rozwojowej. W ramach tej ostatniej odnotowywano wszystkie głosy uczniów i nauczycieli, które z różnych względów nie mogły zostać uwzględnione w realizowanym projekcie; stały się one podstawą następnych wniosków Centrum Służby Rodzinie.

Tomasz Bilicki