Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmie działania zmierzające do wzmocnienia rangi i skuteczności zajęć edukacyjnych wychowania do życia w rodzinie

Podczas konferencji prasowej 19 stycznia 2007 r. wiceminister Mirosław Orzechowski poinformował zebranych, że w nadesłanych na żądanie MEN ankietach dyrektorzy szkół wykazali, iż w roku 2004/2005 w polskich szkołach było 4908 przypadków uczennic w ciąży, a w roku 2005/2006 liczba ta wzrosła do 6410 przypadków.

Obraz tego zjawiska staje się pełniejszy, gdy przeanalizujemy bardziej szczegółowe dane. Oto one:

W roku szkolnym 2004/2005 wśród dziewcząt w wieku 12-15 lat odnotowano 143 ciąże, a w latach 2005/2006 było 177 takich przypadków. W 2004-2005 roku wśród dziewcząt miedzy 16 a 18 rokiem życia było 3515 ciąż. W roku 2005-2006 liczba ta wyniosła 4461 przypadków. W roku 2004-2005 odnotowano 1250 uczennic w ciąży powyżej 18 roku życia, a w roku 2005-2006 - 1772.

Pomińmy w tej chwili kryminalny kontekst ciąż u dziewczynek poniżej 15 roku życia ( Art. 200 § 1 Kodeksu karnego: Kto doprowadza małoletniego poniżej lat 15 do obcowania płciowego(...) podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.), a także ustawowy obowiązek powiadomienia organów ścigania, nałożony na wszystkie osoby, które weszły w posiadanie wiedzy o takim przestępstwie. Mnie interesuje dziś tak zwana „ciemna liczba" tego zjawiska. Udało się zarejestrować ok 5, a ro później - 6,5 tysiąca ciąż u uczennic! To są te przypadki, w których uprawianie seksu, ze stosunkiem płciowym włącznie, zakończyło się zapłodnieniem! A ile było takich „bliskich spotkań trzeciego stopnia" w okresie gdy dziewczynka była w takiej fazie cyklu płodności, że nie mogło dojść do zapłodnienia? W ilu przypadkach jej partner „uważał" ? Jaki należałoby przyjąć w tym przypadku mnożnik? Czy należy pomnożyć przez 6, czy raczej przez 10? Czy aktywne życie płciowe prowadzi w Polsce 65 tysięcy uczennic, czy „tylko" 40 tysięcy? A przecież do tego „tanga" trzeba dwojga. Razem z partnerami otrzymujemy hipotetyczną liczbę od 80 do 130 tysięcy uczennic i uczniów, którzy nie wierzą w bociany!!! Z takiej liczby uczniów można tworzyć około 4 400 oddziałów, a to wystarcza na 220 wcale niemałych (20 oddziałowych) szkół!!!

Przeprowadziłem tą symulację w celu ukazania skali skutków zaniedbania, chowania głowy w piasek w tej sprawie, w sprawie wychowania seksualnego w naszych rodzinach i szkołach. A akurat w tym przypadku dobitnie widać klęskę teorii, że jak o czymś nie mówimy, to to nie istnieje. Zachodzi tu raczej inna, przejęta z klasycznej fizyki, zasada, że przyroda nie znosi próżni. Gdy dorośli na „te tematy"nie podejmują rozmów, albo gdy przedstawiają jedynie półprawdy lub ideologicznie ocenzurowane informacje - młodzi zdobywają wiedzę z kolorowej prasy, od nieco starszych kolegów, czasami z „zakazanych" filmów, stron www, czy osobistych „eksperymentów".

Co ciekawe, uświadomiono to sobie także w MEN. „Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmie działania zmierzające do wzmocnienia rangi i skuteczności zajęć edukacyjnych wychowania do życia w rodzinie. Rzetelna realizacja zajęć daje szansę na systematyczne budowanie postawy świadomej odpowiedzialności za podejmowane decyzje również w sferze seksualności nastolatków. Chodzi o to, aby młodzież była świadoma zagrożeń, jakie niesie ze sobą wczesna aktywność seksualna i korzyści wynikających z inicjacji seksualnej w dorosłości, w założonej już rodzinie" powiedział minister Orzechowski na wspomnianej konferencji prasowej.

Czy takich zajęć nie można prowadzić na podstawie istniejących przepisów? Problem ten regulują różne akty prawne. Najstarszą jest ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, w której zapisano: „Art. 4. 1. Do programów nauczania szkolnego wprowadza się wiedzę o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji." A dalej:"Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania ustali, w drodze rozporządzenia, sposób nauczania szkolnego i zakres treści, o których mowa w ust. 1, zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego oraz wprowadzi do systemu dokształcania i doskonalenia nauczycieli tematykę określoną w ust. 1."

Wykonaniem tej dyspozycji było kilka rozporządzeń. I tak: Rozporządzenie MEN z dnia 12 sierpnia 1999 r. w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego zawierało, między innymi zapisy:

§ 1. 1. Treści dotyczące wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawarte w podstawie programowej kształcenia ogólnego, są realizowane w ramach zajęć edukacyjnych "Wychowanie do życia w rodzinie", zwanych dalej "zajęciami".

2. Zajęcia realizowane są w klasach V i VI szkół podstawowych, gimnazjach, szkołach ponadgimnazjalnych: zasadniczych szkołach zawodowych, liceach ogólnokształcących, liceach profilowanych, technikach i w dotychczasowych szkołach ponadpodstawowych, w tym specjalnych, dla dzieci i młodzieży, publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych.

§ 3. 1 Na realizację zajęć w szkołach publicznych przeznacza się w szkolnym planie nauczania następującą liczbę godzin w roku szkolnym:

1) w klasach V i VI szkół podstawowych, z godzin do dyspozycji dyrektora - po 14 godzin, w tym po 5 godzin z podziałem na grupy dziewcząt i chłopców,

2) we wszystkich klasach gimnazjów z godzin przewidzianych na realizację zajęć edukacyjnych "Wiedza o społeczeństwie" - po 14 godzin, w tym po 5 godzin z podziałem na grupy dziewcząt i chłopców,

3) w szkołach ponadgimnazjalnych, z godzin do dyspozycji dyrektora - w każdej klasie po 14 godzin, w tym po 5 godzin z podziałem na grupy dziewcząt i chłopców,

4) w klasach I-III techników, z godzin do dyspozycji dyrektora - w każdej klasie po 14 godzin, w tym po 5 godzin z podziałem na grupy dziewcząt i chłopców.

4) § 4. 1. Udział ucznia w zajęciach nie jest obowiązkowy.

2. Na udział w zajęciach uczniów niepełnoletnich zgodę w formie pisemnej wyrażają rodzice lub prawni opiekunowie, po spełnieniu przez szkołę warunków określonych w § 5 ust. 1. Po osiągnięciu pełnoletności o udziale w zajęciach decydują sami uczniowie, deklarując swój udział na piśmie.

3. Zajęcia nie podlegają ocenie i nie wpływają na promocję ucznia do klasy programowo wyższej ani na ukończenie szkoły przez ucznia.

§ 5. 1. W każdym roku szkolnym przed przystąpieniem do realizacji zajęć nauczyciel prowadzący zajęcia wraz z wychowawcą klasy przeprowadza co najmniej jedno spotkanie informacyjne z rodzicami uczniów niepełnoletnich oraz z uczniami pełnoletnimi. Nauczyciel jest obowiązany przedstawić pełną informację o celach i treściach realizowanego programu nauczania, podręcznikach szkolnych oraz środkach dydaktycznych.

Warto także przypomnieć, że nieco ponad rok wcześniej weszło w życie Rozporządzenie MEN z dnia 21 kwietnia 1998 r. w sprawie wprowadzenia do nauczania szkolnego przedmiotu "Wiedza o życiu seksualnym człowieka" oraz zakresu jego treści programowych.( Obowiązywało od dnia 27 maja 1998 r.)

Zawierało ono załącznik , zatytułowany „ZAKRES TREŚCI PROGRAMOWYCH PRZEDMIOTU "WIEDZA O ŻYCIU SEKSUALNYM CZŁOWIEKA" Cały problem polega na tym, że z treści przytaczanego wcześnie rozporządzenia nie wynika, czy przestało ono, wraz z tym załącznikiem, obowiązywać. Dodatkowym utrudnieniem w interpretacji aktualnego stanu prawnego jest dopisek, figurujący pod owym załącznikiem: „ Z dniem 1 czerwca 1999 r. rozporządzenie utraciło częściowo podstawę prawną na skutek skreślenia art. 4 ust. 2 oraz zmiany art. 4 ust. 3 przez art. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1999 r. Nr 5, poz. 32).

I konia z rzędem temu, kto wie, czy w polskich szkołach realizowany jest przedmiot „Wiedza o życiu seksualnym człowieka" , czy też zajęcia z „Wychowania do życia w rodzinie"!

Ale to nie koniec problemów, przed którymi stają ci nauczyciele i dyrektorzy szkół, którzy chcieliby podjąć na serio tę dziedzinę wychowania. Mają jeszcze do dyspozycji Rozporządzenie MEN z dnia 26 lutego 2002 r.w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. Wprowadza ono, na poszczególnych etapach edukacji, tak zwane ścieżki edukacyjne o charakterze wychowawczo-dydaktycznym

Na II etapie edukacyjnym( klasy od IV do VI ) w ramach wychowanie do życia w społeczeń-

stwie, obok wychowania regionalnego i wychowania patriotycznego i obywatelskiego pojawia się wychowanie do życia w rodzinie. Oto wybrane treści nauczania tej ścieżki: Macierzyństwo i ojcostwo. Podstawowa wiedza dotycząca budowy i funkcjonowania układu rozrodczego człowieka; Ciąża, rozwój płodu, poród, przyjęcie dziecka jako nowego członka rodziny; Różnice i podobieństwa między chłopcami i dziewczętami. Identyfikacja z własną płcią. Akceptacja i szacunek dla ciała; Zmiany fizyczne i psychiczne okresu dojrzewania. Zróżnicowane, indywidualne tempo rozwoju.

W gimnazjum rozporządzenie zakłada realizację następujących treści nauczania w ramach Wychowania do życia w rodzinie":

1. Rozwój człowieka: faza prenatalna, narodziny, faza niemowlęca, wczesnodziecięca, przedpokwitaniowa, dojrzewania, młodości, wieku średniego, wieku późnego. Życie jako fundamentalna wartość.

2. Budowa prawidłowych relacji z rodzicami. Konflikt pokoleń; przyczyny i sposoby rozwiązywania konfliktów. Odpowiedzialność wszystkich za atmosferę panującą w rodzinie. Rodzina niepełna.

3. Rola autorytetów w życiu człowieka.

4. Relacje międzyosobowe i ich znaczenie. Przyjaźń, zakochanie, miłość; pierwsze fascynacje, miłość platoniczna, miłość młodzieńcza, miłość dojrzała.

5. Zachowania asertywne.

6. Podstawowe informacje o rozwoju seksualnym człowieka: tożsamość płciowa - kobiecość i męskość.

7. Dojrzewanie. Rozumienie i akceptacja kryteriów dojrzałości biologicznej, psychicznej i społecznej.

8. Problemy i trudności okresu dojrzewania (napięcia seksualne, masturbacja), sposoby radzenia sobie z nimi, pomoc w rozeznaniu sytuacji wymagających porady lekarza lub innych specjalistów.

9. Różnice w rozwoju psychoseksualnym dziewcząt i chłopców; postawy i wzajemne oczekiwania.

10. Zagrożenia okresu dojrzewania: presja seksualna, uzależnienia, pornografia, prostytucja nieletnich.

11. Główne funkcje płciowości: wyrażanie miłości, budowanie więzi i rodzicielstwo.

12. Inicjacja seksualna; związek pomiędzy aktywnością seksualną a miłością i odpowiedzialnością; dysfunkcje związane z przedmiotowym traktowaniem człowieka w dziedzinie seksualnej. Ryzyko związane z wczesną inicjacją.

13. Kształtowanie i akceptacja tożsamości płciowej. Możliwości pomocy w pokonywaniu trudności związanych z tożsamością płciową.

14. Płodność - wspólną sprawą kobiety i mężczyzny.

15. Planowanie rodziny. Metody rozpoznawania płodności. Antykoncepcja. Aspekt zdrowotny, psychologiczny i etyczny.

16. Infekcje przenoszone drogą płciową. AIDS: drogi przenoszenia zakażenia, profilaktyka, aspekt społeczny.

17. Wartości związane z seksualnością człowieka: męskość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialności w przeżywaniu własnej płciowości oraz budowaniu trwałych i szczęśliwych więzi.

18. Wpływ sposobu spędzania wolnego czasu (w tym korzystania ze środków masowego przekazu) na człowieka.

Dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych zapisano następujące treści nauczania w ramach Wychowania do życia w rodzinie:

1. Tożsamość i wielowymiarowość człowieka. Poczucie sensu życia.

2. Komunikacja interpersonalna, asertywność, techniki negocjacji, empatia.

3. Tolerancja wobec odmienności kulturowych, etnicznych, religijnych, seksualnych.

4. Rozwój psychoseksualny człowieka w kolejnych fazach życia.

5. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów dojrzałości biologicznej, psychicznej i społecznej. Problemy okresu dojrzewania i sposoby radzenia sobie z nimi.

6. Wartości i pojęcia związane z płciowością człowieka: męskość, kobiecość, miłość, rodzina, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialności w przeżywaniu własnej płciowości i budowaniu emocjonalnych więzi. Role kobiet i mężczyzn a panujące stereotypy.

7. Inicjacja seksualna, jej uwarunkowania i następstwa. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za opóźnianiem wieku inicjacji seksualnej.

8. Istota seksualności człowieka i jej aspekty. Integracja seksualna.

9. Komplementarność płci - wzajemne dopełnianie się płci w sferach fizycznej, psychicznej, emocjonalnej i społecznej. Rozumienie, akceptacja i szacunek dla osób płci odmiennej.

10. Istota, rodzaje i etapy rozwoju miłości. Różnice w przeżywaniu miłości.

11. Metody rozpoznawania płodności.

12. Metody i środki antykoncepcji. Sposoby ich działania i zasady doboru.

13. Choroby przenoszone drogą płciową i zapobieganie im. AIDS: profilaktyka, aspekt społeczny i etyczny, chory na AIDS w rodzinie.

14. Trudności w osiąganiu tożsamości płciowej, możliwości pomocy.

15. Normy zachowań seksualnych. Przemoc i przestępstwa seksualne; możliwości zapobiegania, sposoby obrony. Informacja o ośrodkach pomocy psychologicznej, medycznej i prawnej.

16. Przygotowanie do małżeństwa. Problemy wierności, zaufania i dialogu.

17. Małżeństwo - jego fazy; trudności i konflikty oraz sposoby ich rozwiązywania; wartość małżeństwa. Macierzyństwo i ojcostwo. Przygotowanie do ról rodzicielskich. Bezdzietność. Adopcja.

18. Przebieg i higiena ciąży. Rozwój prenatalny dziecka. Szkoła rodzenia, poród i naturalne karmienie. Rola rodziców w okresie oczekiwania na narodziny dziecka, w czasie porodu i po narodzinach.

19. Funkcje rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawidłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka. Samotne rodzicielstwo.

20. Nieplanowana ciąża; sposoby szukania pomocy w sytuacjach trudnych.

21. Aborcja jako zagrożenie dla zdrowia psychicznego i fizycznego - aspekty: prawny, medyczny i etyczny.

22. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Sposoby rozwiązywania konfliktów.

23. Przemoc w rodzinie. Wykorzystywanie seksualne. Profilaktyka. Możliwości uzyskiwania pomocy.

24. Zagrożenia życia społecznego: alkoholizm, narkomania, agresja, sekty, pornografia.

25. Prawodawstwo dotyczące rodziny. Zawarcie małżeństwa, separacja, rozwód. Prawa i obowiązki małżonków i rodziców, prawa dziecka. Obowiązki państwa wobec rodziny.

26. Człowiek wobec niepełnosprawności, starości, choroby, umierania i śmierci, w tym w aspekcie

życia rodzinnego.

27. Poradnictwo młodzieżowe i rodzinne w Polsce.

Czy potrzebne są jakieś radykalne zmiany, aby polscy uczniowie byli właściwie przygotowani na przeżywanie swojej płciowości? Problem zapewne leży w czym innym, w dysproporcjach między modelem (zapisanym w prawie oświatowym), a codzienną rzeczywistością.

Będę wdzięczny ministerstwu za ujawnienie informacji o tym, jakie „dane" zawierały pierwsze części ankiet, wypełnianych przez dyrektorów szkół, odnoszące się właśnie do stanu realizacji tych treści. Nie są one chyba optymistyczne, skoro pan wiceminister Orzechowski stwierdził:

„Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmie działania zmierzające do wzmocnienia rangi i skuteczności zajęć edukacyjnych wychowanie do życia w rodzinie. Rzetelna realizacja zajęć daje szansę na systematyczne budowanie postawy świadomej odpowiedzialności za podejmowane decyzje również w sferze seksualności nastolatków. Chodzi o to, aby młodzież była świadoma zagrożeń, jakie niesie ze sobą wczesna aktywność seksualna i korzyści wynikających z inicjacji seksualnej w dorosłości, w założonej już rodzinie. „Będziemy odstępować od konieczności wyrażenia zgody rodziców na uczestnictwo w zajęciach wychowanie do życia w rodzinie. Z rosnących statystyk widać, że jest taka potrzeba."

To bardzo zastanawiająca deklaracja. Czy autor tych słów nie zna zapisu Konstytucji RP ?

„Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami.[ Art. 53]

Czy tak wysokiej rangi urzędnik państwowy nie zna ratyfikowanej przez Pana Prezydenta RP Konwencji o Prawach Dziecka ONZ? Zapisano tam, że „ Państwa-Strony podejmą wszelkie możliwe starania dla pełnego uznania zasady, że oboje rodzice ponoszą wspólną odpowiedzialność za wychowanie i rozwój dziecka. Rodzice lub w określonych przypadkach opiekunowie prawni ponoszą główną odpowiedzialność za wychowanie i rozwój dziecka. Jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka ma być przedmiotem ich największej troski." [Art. 18]

Pozostaje mi czekać na rozwój sytuacji. Bo nie jest to sytuacja prosta i wolna nie tylko od licznych uwarunkowań prawnych, lecz także kulturowych i, śmiem twierdzić, politycznych. Zastanawiająca jest ta wyraźna wola pozbawienia rodziców prawa decydowania o uczestniczeniu ich małoletnich dzieci w zajęciach z zakresu wychowania do życia w rodzinie. Prawa, które zapisano, gdy władzę sprawował rząd AWS-u! Prawa, które miało dawać rodzicom, tym w statystycznej większości wyznającym wartości chrześcijańskie, możliwość eliminowania treści niezgodnych z nauczaniem Kościoła. O co teraz chodzi, gdy rząd dusz w MEN sprawuje Liga Rodzin Polskich?

Może o to, aby to Minister decydował jakie treści nauczania będą obowiązywały wszystkich uczniów, bez względu na wolę ich rodziców? Także niekatolików? Także ateistów? Nie tylko z wiedzy o życiu seksualnym człowieka? Także na biologii (bez teorii ewolucji, a w to miejsce z kreacjonizmem), historii (z „właściwą" wykładnią roli „okrągłego stołu" ), języku polskim ( bez Gombrowicza, Witkacego, Iwaszkiewicza...)? Może tak ma wyglądać polska szkoła w IV RP ?

Obiecuję, że wrócę do tej tematyki już wkrótce.

Włodzisław Kuzitowicz

Redaktor naczelny

Portalu <www.gazeta.edu.pl>